Ông là người có xuất thân vô cùng đặc biệt, là anh trai của vị vua đầu tiên lập ra vương triều nhà Trần, đồng thời còn là cha của các vị tướng lĩnh tài ba, góp công lớn trong công cuộc bảo vệ đất nước trước giặc Nguyên Mông.

1. Ông là ai?

A. Trần Liễu

B. Trần Quang Khải

C. Trần Thủ Độ

D. Trần Quốc khang

=> Đáp án: A

Trần Liễu sinh năm 1211, là con trưởng thượng hoàng Trần Thừa, anh trai của Trần Cảnh (tức vua Trần Thái Tông – vị vua đầu tiên của triều Trần). 

Trong khi đó, Thái sư Trần Thủ Độ là một trong những nhân vật quyền lực cuối triều Lý, có công lớn khai mở nhà Trần, đưa Trần Cảnh lên ngôi Hoàng đế.

Còn Trần Quốc Khang là con trai của Trần Liễu, Trần Quang Khải là con trai của Trần Cảnh. 

2. Ngay từ nhỏ, Trần Liễu đã có hôn ước với ai? 

A. Thuận Thiên công chúa

B. Chiêu Thánh công chúa

C. Ngọc Hân công chúa

D. Ngọc Bình công chúa

=> Đáp án: A

Ngay từ khi còn nhỏ, Phụng càn Vương Trần Liễu đã có hôn ước với Thuận Thiên công chúa. Khi đó, vua Lý Huệ Tông cho rằng để con gái gả cho một võ tướng mới có thể yên ấm, ngăn chặn được âm mưu nhà Trần lật đổ nhà Lý.

Khi mới 6–7 tuổi, Thuận Thiên đã phải thực hiện lời hứa hôn rồi kết hôn với Trần Liễu. Thời gian này, Thuận Thiên vô cùng hạnh phúc vui vẻ vì được cả gia đình chồng đối xử rất chu đáo. Vợ chồng an ủi, hạnh phúc bên nhau.

Còn Chiêu Thánh công chúa chính là vua Lý Chiêu Hoàng, vị hoàng đế cuối cùng nhà Lý. Còn cặp chị em Ngọc Hân – Ngọc Bình là 2 vị công chúa nổi tiếng thời Lê Trung Hưng.

3. Trần Liễu và Thuận Thiên công chúa có con với nhau không?

A. Có

B. Không

=> Đáp án: A

Khi sống với Trần Liễu, Thuận Thiên đã sinh được một con là Trần Doãn.

Ngoài ra, lúc Thuận Thiên đang mang thai đứa con khác của Trần Liễu thì xảy ra biến cố lớn khiến số phận của cả gia đình ông bị thay đổi.

4. Biến cố được nói đến ở đây là gì?

A. Trần Liễu lập nhiều thê thiếp khác nên hắt hủi Thuận Thiên

B. Thuận Thiên bị ép lấy vua Trần Cảnh

C. Thuận Thiên đột ngột qua đời

D. Tất cả đáp án trên đều sai

=> Đáp án: B

Trong lúc Thuận Thiên đang sống hạnh phúc bên chồng là Trần Liễu, người em của Thuận Thiên là Lý Chiêu Hoàng (lúc này là Hoàng hậu) lại có số phận éo le khi thái tử Trần Trịnh qua đời. Biến cố này để lại nỗi đau lớn trong lòng, khiến Chiêu Hoàng ốm đau liên miên, không thể sinh con trong những năm sau đó. Thái sư Trần Thủ Độ sợ chuyện này ảnh hưởng đến sự vững vàng của ngôi vua, ép vua truất ngôi hoàng hậu của Lý Chiêu Hoàng rồi ép Trần Cảnh (vua Trần Thái Tông) lấy Thuận Thiên, lập bà làm Hoàng hậu.

Bấy giờ, Thuận Thiên đang mang thai tháng thứ 3 đứa con của Trần Liễu. Sau này khi sinh đứa bé ra (tức Tĩnh Quốc đại vương Trần Quốc Khang), vì thân phận đặc biệt, Quốc Khang được Trần Cảnh nhận làm con trưởng, là anh cả trong tất cả những người con của Trần Cảnh nhưng không có quyền thừa kế ngôi vị.

5. Phản ứng của Trần Liễu khi bị "mất vợ" như thế nào?

A. Tức giận rồi phát điên

B. Bỏ triều đình đi ở ẩn

C. Phản đối kịch liệt, chống lại triều đình

D. Đồng thuận vì sự nghiệp chung của Nhà Trần

=> Đáp án: C

Mặc dù việc ép Thuận Thiên cưới Trần Cảnh diễn ra trong hoàn cảnh chính trị đặc biệt nhưng Trần Liễu đã rất tức giận và ôm hận vì bị mất vợ con một cách oan uổng.

Sau khi mất vợ, Trần Liễu đã tập hợp lực lượng và khởi nghĩa tại đất Đoan Thượng để chống lại triều đình nhưng không thành. Cuối cùng ông phải quy phục xin đầu hàng.

6. Khi vua Trần Cảnh phải bỏ vợ để lấy chị dâu, ông có thái độ ra sao?

A. Vui vẻ đồng ý

B. Chán nản và cảm thấy có lỗi.

C. Kiên quyết không đồng ý vì cho rằng trái luân thường đạo lý

D. Phản đối kịch liệt rồi bỏ lên núi đi tu

=> Đáp án: B

Vua Trần Cảnh khi đó cũng chán nản, thấy có lỗi với anh trai nên tính thoái vị để lên núi đi tu nhưng bị Trần Thủ Độ gây sức ép buộc Trần Thái Tông trở về kinh sư.

Sử thần nhà Lê sơ Phan Phu Tiên bàn về việc này: “Tam cương ngũ thường là luân lý lớn của loài người. Thái Tông là ông vua khai sáng cơ nghiệp, đáng lẽ phải dựng phép tắc để truyền lại cho đời sau, lại nghe mưu gian của Thủ Độ, cướp vợ của anh làm hoàng hậu, chẳng phải là bỏ cả luân thường, mở mối dâm loạn đó ư?”

7. Số phận của Trần Liễu ra sao sau khi khởi binh không thành?

A. Phải sống trong ngục tù đến cuối đời

B. Được ban đất, sống cuộc đời giúp dân, làm An Sinh Vương

C. Tiếp tục âm mưu làm loạn để giành lại vợ.

D. Uống thuốc tự vẫn để bày tỏ sự không phục

=> Đáp án: B

Vua Trần Thái Tông cảm thấy có lỗi với người anh thiệt thòi, nên sau đó đã ban thêm đất Yên Sinh, Yên Dưỡng, Yên Hưng, Yên Bang (nay thuộc tỉnh Quảng Ninh), Yên Phụ (nay thuộc TP Hải Phòng) cho Phụng Kiền vương Trần Liễu làm thái ấp. Cũng từ đó, Trần Liễu được gọi là An Sinh Vương.

Sau khi được cắt đất lập ấp, An Sinh Vương Trần Liễu giúp vua trấn thủ vùng Đông Bắc. An Sinh Vương đã ra sức kiến thiết một cõi Hải Đông thành vùng giàu có.

Cuộc đời An Sinh Vương sống đạm bạc, lấy việc xây dựng ấp giàu mạnh, dân ấm no đủ làm vui, dạy các con phương trưởng là điều hạnh phúc. Trong việc khai hóa vùng sơn dã thành một trung tâm văn hóa, khoa bảng nở rộ, tăng viện huy hoàng, đào quân khắp nơi nổi tiếng vương triều, đều có công mở đường của An Sinh Vương.

Năm Tân Hợi, mùa hạ, tháng 4, niên hiệu Nguyên Phong thứ nhất (1251), An Sinh Vương tạ thế tại phủ đệ Yên Phụ, hưởng thọ 41 tuổi.

Vua Trần Thái Tông truy phong tước Đại Vương, cho sửa chữa phủ đệ trên đỉnh núi Yên Phụ (nay thuộc TP Hải Phòng) thành đền Cao để thờ. Để ghi nhớ công lao của ông, cứ vào ngày 1/4 âm lịch hằng năm (ngày mất của Trần Liễu) nhân dân tổ chức lễ hội linh đình. Chính vì sự tích như vậy nên Đền Cao An Phụ nổi tiếng về sự linh thiêng.

8. Là đứa con được Thuận Thiên mang thai rồi lấy Trần Cảnh nhưng thực chất là con của Trần Liễu, hoàng tử Trần Quốc Khang sau này có cuộc sống ra sao?

A. Bị đày làm dân thường

B. Vua Trần Cảnh dè chừng, kiểm soát mọi quyền lực

C. Bị bắt nhốt trong ngục tối suốt đời

D. Được vua Trần Cảnh yêu thương, đối xử như con ruột

=> Đáp án: D

Dù có mối quan hệ đặc biệt, trên danh nghĩa, Trần Quốc Khang vẫn là hoàng tử đầu tiên của vua Trần Thái Tông. Vì nỗi day dứt với gia đình người anh trai và sự áy náy với đứa cháu, theo sử sách chép lại, vua Trần Thái Tông nhất mực yêu thương và coi Quốc Khang như con đẻ.

Khi Quốc Khang lên 3 tuổi (1240), hoàng hậu Thuận Thiên lại sinh được người con trai khác với chính vua Trần Thái Tông là Trần Hoảng, sau đó bà lại sinh hoàng tử Trần Quang Khải.

Năm 1258, Trần Thái Tông nhường ngôi cho thái tử Trần Hoảng lên làm Thái thượng hoàng. Trần Hoảng lên ngôi, sử gọi là Trần Thánh Tông. Lý do Trần Thái Tông không nhường ngôi cho Trần Quốc Khang không phải vì ông là con của Trần Liễu mà vì so với cả hai người em, tài trí của Quốc Khang không bằng, đặc biệt là thua kém Trần Hoảng.

Sử sách cũng ghi chép, so về tài trí, Trần Quốc Khang cũng không bằng nhiều vị vương gia, vương tử khác trong gia tộc nhà Trần.

9. Một người con khác của Trần Liễu là Trần Quốc Tuấn, ông có phải là con của Thuận Thiên công chúa không?

A. Có

B. Không

C. Không ai biết 

=> Đáp án: B

Theo Trần triều thế phả hành trạng, trước khi lấy Thuận Thiên công chúa, Trần Liễu đã có người vợ tên là Trần Thị Nguyệt, tức Thiện đạo quốc mẫu. Bà Trần Thị Nguyệt chính là mẹ ruột của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn.

10. Nhận xét nào sau đây nói đúng về Trần Quốc Tuấn - con trai của Trần Liễu và Thiện đạo quốc mẫu Trần Thị Nguyệt?

A. Thông minh hơn người, là bậc kỳ tài

B. Văn võ song toàn, anh dũng ra trận 3 lần đánh giặc Nguyên Mông

C. Là người rộng lượng, nhìn xa trông rộng vì sự nghiệp chung của dân tộc

D. Tất cả đáp án trên

=> Đáp án: D

Trần Hưng Đạo (1228–1300) tên thật là Trần Quốc Tuấn là con của thân vương An Sinh Vương Trần Liễu. Trần Hưng Đạo có mối quan hệ mật thiết với hoàng tộc họ Trần.

Từ khi sinh ra, Trần Hưng Đạo đã có tướng mạo khôi ngô, thông minh hơn người, được rèn dạy kỹ càng, ai cũng khen là bậc kỳ tài. Ông còn ham thích trò chơi đánh trận, sáu tuổi biết làm thơ. Lớn lên, học vấn rất uyên bác, vừa giỏi văn chương vừa hiểu thấu lục thao tam lược, cưỡi ngựa, bắn cung đều thành thạo.

Sau này, Trần Hưng Đạo được giao nhiệm vụ quan trọng trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông xâm lược. Đặc biệt ở kháng chiến chống Nguyên – Mông lần thứ 2 và thứ 3, ông được vua Trần Nhân Tông phong làm Tiết chế các đạo quân thủy bộ. Dưới tài lãnh đạo của ông, quân dân Đại Việt chiến thắng ở Chương Dương, Hàm Tử, Vạn Kiếp, Bạch Đằng, đuổi giặc ra khỏi nước, được phong tước Hưng Đạo Vương.

11. Câu nói "Bệ hạ chém đầu tôi trước rồi hãy hàng" được Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn nói với vua nhà Trần trong cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông lần thứ mấy?

A. 1

B. 2

C. 3

=> Đáp án: B

Trong môi trường giáo dục tốt, Trần Quốc Tuấn trở thành con người tài đức vẹn toàn. Điều đáng khen của Trần Thái Tông là ông không hề hiểm khích, nghi kỵ gì các người cháu, nhất là sau khi Trần Liễu qua đời năm 1251.

Năm 1257, Trần Quốc Tuấn đã được giao giữ binh quyền rất lớn. Điều này cho thấy vào thời điểm đó, vua Thái Tông đã tin tưởng về cả lòng trung thành và tài năng của người cháu.

Dù nắm binh quyền cao, chịu những nghi ngờ nhưng trước sau Trần Quốc Tuấn đều giữ lòng trung thành với các vua Trần, trở thành biểu tượng anh hùng trong lịch sử dân tộc không chỉ vì tài năng quân sự mà còn vì tấm lòng trung thành son sắt.

Theo Đại Việt sử ký toàn thư, trong kháng chiến chống Nguyên – Mông lần hai, trước thế giặc mạnh như chẻ tre, Trần Thánh Tông từng vỗ bả vai Quốc Tuấn rằng: “Thế giặc như vậy, ta hàng thôi.” Quốc Tuấn trả lời: “Bệ hạ chém đầu tôi trước rồi hãy hàng.”

Về chiến thuật quân sự, trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông lần thứ 2 (1285), Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn đã nhanh chóng thay đổi chiến lược: chuyển từ trực tiếp đối đầu với khí thế hung hãn của quân Nguyên, sang lui binh. Hạ lệnh cho tất cả các cánh quân rút lui, ông cùng với hai vua Trần thu quân về Vạn Kiếp.

Với Trần Hưng Đạo, thay vì tiến hành những cuộc tiến công trực diện ít có cơ hội chiến thắng, đánh vào điểm yếu nhất của địch sẽ là cách tốt nhất lấy đi sức mạnh của chúng. Áp dụng chiến lược lui binh, ông khiến cho địch không thể đánh theo cách đánh của chúng, nói theo cách khác, ông chủ động kéo dài cuộc chiến đấu. Khi đó, thiếu lương thực, chúng tự suy yếu. Vì thế, trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông lần thứ 2, chúng ta đã nắm được phần thắng.

Kháng chiến chống Nguyên – Mông lần 3, quân đội nhà Trần dưới sự chỉ huy của Quốc công tiết chế Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn, lại một lần nữa thắng lợi vẻ vang.

12. Từng được cha căn dặn "Lấy thiên hạ" trước lúc lâm chung, sau này một người con cũng khích lệ Trần Quốc Tuấn đoạt ngôi theo di nguyện của cha, ông đã phản ứng thế nào với người con này?

A. Khen là có ý chí, trọng dụng người con này

B. Không nói gì, chỉ lặng im

C. Rút gươm định chém chết, sau này không cho gặp mặt khi còn sống

D. Từ mặt, đuổi ra khỏi nhà.

=> Đáp án: C

Sách Đại Việt sử ký chép, lúc sắp mất, An Sinh (Trần Liễu) cầm tay Quốc Tuấn dặn: “Con không vì cha lấy được thiên hạ thì cha chết dưới suối vàng cũng không nhắm mắt được.” Quốc Tuấn ghi nhớ điều đó nhưng không cho là phải.

Đến khi vận nước lung lay, quyền quân quyền nước đều do mình, ông đem lời cha dặn nói với gia nô là Dã Tượng và Yết Kiêu. Hai người can ông: “Làm kế ấy tuy được phú quý một thời nhưng để lại tiếng xấu ngàn năm. Nay Đại vương há chẳng đủ phú và quý hay sao? Chúng tôi thề xin chết làm gia nô, chứ không muốn làm quan mà không có trung hiếu...” Trần Quốc Tuấn cảm phục, đến khóc, khen ngợi hai người ấy.

Một hôm Trần Quốc Tuấn hỏi con ông là Hưng Vũ Vương: “Người xưa có cả thiên hạ để truyền cho con cháu, con nghĩ thế nào?” Hưng Vũ Vương trả lời: “Dẫu khác họ cũng không nỡ, huống chi là cùng một họ.” Trần Quốc Tuấn ngẫm là phải.

Hôm khác, ông đem chuyện ấy hỏi người con thứ là Hưng Nhượng Vương Quốc Tảng. Trần Quốc Tảng tiến lên thưa: “Tống Thái Tổ vốn là một ông lão làm ruộng, đã thừa cơ dấy quân nên có được thiên hạ.” Trần Quốc Tuấn rút gươm kề tói: “Tên loạn thần là từ câu nói đó mà ra”, định giết Quốc Tảng. Hưng Vũ Vương thấy vậy vội chạy tới khóc lóc xin chịu tội thay. Quốc Tuấn mới tha. Ông dặn: “Sau khi ta chết, đày nạp quan tài rồi mới cho Quốc Tảng vào viếng.”

13. Tác phẩm nào của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn được xem là thiên cổ hùng văn?

A. Truyện Kiều

B. Hịch Tướng sĩ

C. Bình Ngô đại cáo

D. Nam quốc Sơn hà

=> Đáp án: B

Không chỉ là một danh tướng kiệt xuất trong lịch sử Việt Nam mà còn là một nhà văn, nhà tư tưởng có đóng góp quan trọng vào nền văn học và tư tưởng quân sự thời Trần. Tài năng sáng tác của Trần Hưng Đạo thể hiện rõ qua các tác phẩm mang giá trị văn chương và chiến lược sâu sắc. Ông còn để lại cho hậu thế những áng văn mang giá trị lịch sử, nghệ thuật. Ông là tác giả của nhiều tác phẩm có giá trị như: Binh thư yếu lược, Vạn Kiếp tông bí truyền thư...

Các tác phẩm thể hiện khả năng truyền cảm hứng mạnh mẽ, khơi gợi tinh thần chiến đấu và sự đoàn kết. Trần Hưng Đạo sử dụng hình ảnh gần gũi, giàu sức biểu cảm, đồng thời kết hợp lý luận sắc bén với lời lẽ chân thành, dễ thuyết phục.

Tác phẩm Hịch tướng sĩ được Trần Hưng Đạo cho ra đời vào khoảng trước cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông lần thứ hai. Tác phẩm được ông viết theo lối biền ngẫu, ra đời trong chiến đấu, được dùng để cổ động, tuyên truyền, thuyết phục, kêu gọi binh sĩ đấu tranh chống kẻ thù xâm lược.

Còn các tác phẩm như: Nam Quốc Sơn Hà (1076) của Lý Thường Kiệt, tác phẩm Bình Ngô Đại Cáo (1428) của Nguyễn Trãi, còn tác phẩm Truyện Kiều của đại thi hào Nguyễn Du.

(theo Tri thức & cuộc sống)