1. "Biển Đông vạn dặm dang tay giữ

    Đất Việt muôn năm vững trị bình..." là câu nói của ai?

2. "La Sơn Phu Tử" là tên hiệu mà người đời nói về ai? 

3. 'An Nam tứ đại khí' của Việt Nam bao gồm: Tháp Báo Thiên, Chuông Quy Điền, tượng phật chùa Quỳnh Lâm và .............?

4.      Ai mài gươm dưới trăng tà,

   Quốc thù chưa trả, đầu đã điểm sương

        Một lần giết hụt giặc Trương,

   Về sau bị bắt nửa đường quyên sinh - Là ai? 

5. Dưới triều đại nào, Bộ Đại Việt Sử kí được ban hành?

6. Him Lam là cứ điểm thứ mấy của quân Pháp bị tiêu diệt trong chiến dịch Điện Biên Phủ?

7. Bác Hồ gửi bức thư cuối cùng cho ngành giáo dục vào ngày, tháng, năm nào?

8. Vua nào dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long?

9. Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) đã ra Quyết định số 167-HĐBT lấy ngày 20 tháng 11 hàng năm làm ngày nhà giáo Việt Nam vào ngày tháng năm nào?

10.    Khuôn mặt tuy chẳng đẹp trai.

   Tài cao học rộng, khó ai sánh bằng.

       Đi sứ - chức lớn được thăng.

   Trang nguyên lưỡng quốc, đời hằng ngợi ca -  là ai?

11. Làng Nguyệt Ức, có một người

Khai Xuyên tên chữ, hiệu thì Hạnh Am

     Đang làm tri huyện bỏ quan

Lục niên ẩn tích dạy đàn học sinh

     Giúp mưu Nguyễn Huệ Bắc Bình

Đố ai biết được tiên sinh tên gì?

12. Lễ kỉ niệm ngày nhà giáo Việt Nam được tổ chức lần đầu tiên ở nước ta vào năm nào?

13. Tỉnh nào ở đồng bằng sông Cửu Long có 3 mặt giáp biển?

14.  Muốn cho nước mạnh dân giàu

 Tâu vua xin chém bảy đầu mọt dân

     Mũ cao áo rộng không cần

 Lui về ẩn chốn lâm sơn một mình

                                       Là ai? 

15. Tỉnh nào có nhiều vị vua nước Việt nhất?

16. Vị vua cuối cùng trong lịch sử phong kiến của Việt Nam là ai?

17. Triệu Việt Vương bị ai cướp ngôi?

18. Triều đại phải tiến hành nhiều cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm nhất?

19. “Đầu thần chưa rơi xuống đất xin bệ hạ đừng lo” là câu nói của Trần Thủ Độ với vua nào?

20. Năm 968, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi đặt tên nước là gì?

21. Vương cung thánh đường ở TPHCM là nhà thờ nào?

22. Vị vua có nhiều con nhất rong lịch sử Việt Nam?

23. Vị vua nào lập hội thơ Tao Đàn?

24. Trước khi ra đi tìm đường cứu nước Bác Hồ đã dạy học ở đâu?

25. Tác giả “Đại Việt sử ký toàn thư”?

26. Vua nào từ bỏ ngai vàng để xuất gia cầu đạo?

27. Cầu Thê Húc được xây dựng dưới thời vua nào?

28. Vị tướng đầu tiên của Việt Nam xuất binh đánh Trung Quốc? 

29. Dòng họ nào nhiều trạng nguyên nhất lịch sử Việt Nam? 

30. Ai là người lãnh đạo khởi nghĩa Hùng Lĩnh trong phong trào Cần Vương? 

31. Nàng Tiểu Thanh trong tác phẩm “Độc Tiểu Thanh ký” của Nguyễn Du mang họ gì? 

32. Tuyến nội tiết nào điều khiển hoạt động của các tuyến nội tiết khác trong cơ thể người? 

33.   Vì nhà, vì nước giao tranh

  Thanh gươm, yên ngựa, phá thành đốc quân

       Sa cơ nào quản tấm thân

  Mặc voi giày xéo, chết gần chồng con.

          Là nữ nhân vật lịch sử nào?

34. Những câu thơ 'Hoả hồng Nhật Tảo oanh thiên địa/ Kiếm bạt Kiên Giang khấp quỷ thần" viết về nhân vật lịch sử nào?  

35. Hình ảnh “ông Đào” xuất hiện trong bài thơ thu nào của Nguyễn Khuyến? 

36. Kèn Saranai là một nhạc cụ truyền thống của dân tộc nào? 

37. Triều đại nào tồn tại lâu nhất lịch sử Việt Nam? 

38. Đại vương bẻ gãy sừng trâu? 

39. Vua Bà lừng lẫy uy danh trong lịch sử? 

40. Theo tín ngưỡng dân gian Việt Nam, tứ bất tử (tứ thánh) gồm: Tản Viên Sơn Thánh, Thánh Gióng, Thánh Mẫu Liễu Hạnh và .................... 

41. Ngô Quyền mất sau bao nhiêu năm cầm quyền?

42. "Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến" được Chủ tịch Hồ Chí Minh viết ở đâu?

43. Vị tướng nào từng được nhà Trần cho thờ ở Văn Miếu, dù sinh thời từng nhận vàng của quân Chiêm và dối vua, dẫn đến việc vua và tướng nhà Trần chết trận? 

44. Trần Quốc Tuấn là con của người có ân oán rất đặc biệt với vua Trần Thái Tông. Người cha đó là ai?

45. Còn ai khỏe mạnh phi thường

Nhổ cây to, đánh dẹp phường hại dân

     Làm quan trừ kẻ loạn thần

Về sau lại phá tan quân Chiêm Thành.  

                                       Là ai?

46. Vị vua nào đã đặt tên quốc hiệu nước ta là Đại Việt?

47. Ai là Trạng nguyên đầu tiên của lịch sử khoa cử Việt Nam?

48. Triệu Việt Vương vì sao phải gieo mình xuống biển tự vẫn?

49. Ai từng đóng giả vua Quang Trung đi sứ Trung Quốc?

50. Ai là trạng nguyên trẻ nhất trong lịch sử khoa bảng nước ta? 

51. Ai là thầy của 'Trạng Trình' Nguyễn Bỉnh Khiêm?

=> Đáp án: 

1. "Biển Đông vạn dặm dang tay giữ

   Đất Việt muôn năm vững trị bình..." là câu nói của ai? => Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm

2. "La Sơn Phu Tử" là tên hiệu mà người đời nói về ai? => Nguyễn Thiếp

3. 'An Nam tứ đại khí' của Việt Nam bao gồm: Tháp Báo Thiên, Chuông Quy Điền, tượng phật chùa Quỳnh Lâm và ..................?  => Vạc Phổ Minh

4.       Ai mài gươm dưới trăng tà,

   Quốc thù chưa trả, đầu đã điểm sương

         Một lần giết hụt giặc Trương,

   Về sau bị bắt nửa đường quyên sinh - Là ai? => Đặng Dung

5. Dưới triều đại nào, Bộ Đại Việt Sử kí được ban hành?  => Nhà Trần

6. Him Lam là cứ điểm thứ mấy của quân Pháp bị tiêu diệt trong chiến dịch Điện Biên Phủ?  => Đầu tiên

7. Bác Hồ gửi bức thư cuối cùng cho ngành giáo dục vào ngày, tháng, năm nào? => 15/10/1968

8. Vua nào dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long? => Lý Thái Tổ (Lý Công Uẩn)

9. Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) đã ra Quyết định số 167-HĐBT lấy ngày 20 tháng 11 hàng năm làm ngày nhà giáo Việt Nam vào ngày tháng năm nào? => 20/11/1982

10.   Khuôn mặt tuy chẳng đẹp trai.

   Tài cao học rộng, khó ai sánh bằng.

        Đi sứ - chức lớn được thăng.

   Trang nguyên lưỡng quốc, đời hằng ngợi ca -  là ai? => Mạc Đĩnh Chi

11. Làng Nguyệt Ức, có một người

Khai Xuyên tên chữ, hiệu thì Hạnh Am

     Đang làm tri huyện bỏ quan

Lục niên ẩn tích dạy đàn học sinh

     Giúp mưu Nguyễn Huệ Bắc Bình

Đố ai biết được tiên sinh tên gì?  => Nguyễn Thiếp

12. Lễ kỉ niệm ngày nhà giáo Việt Nam được tổ chức lần đầu tiên ở nước ta vào năm nào? => 20/11/1958

13. Tỉnh nào ở đồng bằng sông Cửu Long có 3 mặt giáp biển?  => Cà Mau

14.    Muốn cho nước mạnh dân giàu

  Tâu vua xin chém bảy đầu mọt dân

       Mũ cao áo rộng không cần

  Lui về ẩn chốn lâm sơn một mình

  Là ai? => Chu Văn An

15. Tỉnh nào có nhiều vị vua nước Việt nhất?  => Thanh Hóa

Thanh Hóa là quê hương của 44 đời vua khác nhau gồm Nhà Tiền Lê (2), nhà Hồ (2), nhà Hậu Lê (27), nhà Nguyễn (13)

16. Vị vua cuối cùng trong lịch sử phong kiến của Việt Nam là ai? => Bảo Đại

17. Triệu Việt Vương bị ai cướp ngôi?  => Lý Phật Tử

18. Triều đại phải tiến hành nhiều cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm nhất?  => Nhà Trần

19. “Đầu thần chưa rơi xuống đất xin bệ hạ đừng lo” là câu nói của Trần Thủ Độ với vua nào?  => Trần Thái Tông

20. Năm 968, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi đặt tên nước là gì? => Đại Cồ Việt

21. Vương cung thánh đường ở TPHCM là nhà thờ nào?  => Nhà thờ Đức Bà

22. Vị vua có nhiều con nhất trong lịch sử Việt Nam?  => Minh Mạng

23. Vị vua nào lập hội thơ Tao Đàn?  => Lê Thánh Tông

24. Trước khi ra đi tìm đường cứu nước Bác Hồ đã dạy học ở đâu? => Phan Thiết

25. Tác giả “Đại Việt sử ký toàn thư”?  =>  Ngô Sĩ Liên

26. Vua nào từ bỏ ngai vàng để xuất gia cầu đạo? =>  Trần Nhân Tông

27. Cầu Thê Húc được xây dựng dưới thời vua nào?  => Tự Đức

28. Vị tướng đầu tiên của Việt Nam xuất binh đánh Trung Quốc? => Lý Thường Kiệt

29. Dòng họ nào nhiều trạng nguyên nhất lịch sử Việt Nam? => Họ Nguyễn

30. Ai là người lãnh đạo khởi nghĩa Hùng Lĩnh trong phong trào Cần Vương? => Tống Duy Tân

31. Nàng Tiểu Thanh trong tác phẩm “Độc Tiểu Thanh ký” của Nguyễn Du mang họ gì? => Họ Phùng

32. Tuyến nội tiết nào điều khiển hoạt động của các tuyến nội tiết khác trong cơ thể người? => Tuyến Yên

33.  Vì nhà, vì nước giao tranh

Thanh gươm, yên ngựa, phá thành đốc quân

      Sa cơ nào quản tấm thân

Mặc voi giày xéo, chết gần chồng con.

Là nữ nhân vật lịch sử nào ? => Bùi Thị Xuân

34. Những câu thơ 'Hoả hồng Nhật Tảo oanh thiên địa/ Kiếm bạt Kiên Giang khấp quỷ thần' viết về nhân vật lịch sử nào? => Nguyễn Trung Trực

35. Hình ảnh “ông Đào” xuất hiện trong bài thơ thu nào của Nguyễn Khuyến? => Thu Vịnh

36. Kèn Saranai là một nhạc cụ truyền thống của dân tộc nào? => Chăm

37. Triều đại nào tồn tại lâu nhất lịch sử Việt Nam? => Hậu Lê ( ✔️ Nhà Lê trung hưng kéo dài 256 năm, từ năm 1533 đến năm 1789. Đây là triều đại phong kiến “từ tay trắng dựng nên nghiệp lớn”, tồn tại lâu nhất trong lịch sử Việt Nam)

38. Đại vương bẻ gãy sừng trâu? => Phùng Hưng

39. Vua Bà lừng lẫy uy danh trong lịch sử? => Bà Triệu

40. Theo tín ngưỡng dân gian Việt Nam, tứ bất tử (tứ thánh) gồm: Tản Viên Sơn Thánh, Thánh Gióng, Thánh Mẫu Liễu Hạnh và ................... => Chử Đồng Tử.

41. Ngô Quyền mất sau bao nhiêu năm cầm quyền? => 6 năm

(Năm 944, sau 6 năm cầm quyền, Ngô Quyền qua đời. Trước khi mất, Ngô Quyền giao cho em vợ là Dương Tam Kha giúp con mình là Ngô Xương Ngập cầm quyền đất nước. Tuy nhiên, Dương Tam Kha đã cướp ngôi, tự xưng Dương Bình Vương. Năm 950 hai con trai của Ngô Quyền là Ngô Xương Văn, Ngô Xương Ngập đã giành lại ngôi vua. Đến năm 965, sau khi hai người này chết, đất nước rơi vào cảnh loạn 12 sứ quân và chấm dứt triều đại nhà Ngô)

42. "Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến" được Chủ tịch Hồ Chí Minh viết ở đâu? => Hà Đông

(Trước dã tâm cướp Việt Nam thêm lần nữa của quân Pháp, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết "Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến" vào ngày 19/12/1946 trên căn gác xép nhà ông Nguyễn Văn Dương ở làng Vạn Phúc, Hà Đông, Hà Nội. Ngày 20/12, tại Hang Trầm (huyện Chương Mỹ), Đài tiếng nói Việt Nam phát đi "Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến" của Chủ tịch Hồ Chí Minh)

43. Vị tướng nào từng được nhà Trần cho thờ ở Văn Miếu, dù sinh thời từng nhận vàng của quân Chiêm và dối vua, dẫn đến việc vua và tướng nhà Trần chết trận? => Đỗ Tử Bình

(Năm 1376, thời Trần Duệ Tông, vua Chiêm là Chế Bồng Nga mang quân xâm lấn. Duệ Tông sai Đỗ Tử Bình đi đánh. Chế Bồng Nga sợ hãi, xin dâng 10 mâm vàng tạ tội. Nhưng Tử Bình giấu vàng đi, lại tâu về triều rằng vua Chiêm kiêu ngạo không thần phục. Duệ Tông nổi giận, quyết định thân chinh đi đánh. Khi vua Duệ Tông đánh Chiêm Thành bị giặc vây hãm, Đỗ Tử Bình chỉ huy hậu quân không đến cứu giúp khiến vua cùng nhiều tướng khác chết. Sau này, Trần Nghệ Tông truy tặng ông làm Thiếu bảo và cho ông được tòng tự ở Văn Miếu, thờ chung với Chu Văn An và Trương Hán Siêu.)

44. Trần Quốc Tuấn là con của người có ân oán rất đặc biệt với vua Trần Thái Tông. Người cha đó là ai? => Trần Liễu - người có vợ đang mang thai 3 tháng bị ép lấy vua Trần

(Trần Quốc Tuấn có cha là An Sinh vương Trần Liễu (anh ruột của vua Trần Thái Tông), mẹ tên húy là Nguyệt. Theo Đại Việt sử ký toàn thư, vợ của Trần Liễu - công chúa Thuận Thiên khi mang thai 3 tháng đứa con đầu với ông - đã bị ép lấy Trần Thái Tông vì vua lấy vợ 10 năm chưa có con. An Sinh vương Trần Liễu mang nỗi thù hằn, dấy binh nổi dậy. Ông bị Trần Thủ Độ vung gươm toan giết, nhưng vua Thái Tông đã lấy thân che chắn, xin tha tội cho anh.  Sử cũ không ghi rõ năm sinh của Trần Quốc Quấn. Có tài liệu cho rằng ông sinh năm 1228, có nơi ghi là năm 1232... Điều đó có nghĩa, ông ra đời sau khi nhà Trần lấy được giang sơn từ tay họ Lý (1225) không lâu. Theo Đại Việt sử ký toàn thư, Trần Quốc Tuấn lúc mới sinh ra được một thầy tướng xem cho và bảo ngày sau có thể giúp nước cứu đời. Đến khi lớn lên, dung mạo ông khôi ngô, thông minh hơn người, có tài văn võ)

45.  Còn ai khỏe mạnh phi thường

  Nhổ cây to, đánh dẹp phường hại dân

      Làm quan trừ kẻ loạn thần

  Về sau lại phá tan quân Chiêm Thành.

                Là ai? => Lê Phụng Hiểu

(Những câu thơ trên nói về Lê Phụng Hiểu, đại thần nhà Lý. Ông giúp dân làng mình đánh bại làng bên đến tranh chấp ruộng. Khi làm quan cho nhà Lý, ông có công dẹp loạn tam vương để phò vua Lý Thái Tông. Ông cũng có công nhiều lần đánh tan quân Chiêm Thành xâm chiếm lãnh thổ)

46. Vị vua nào đã đặt tên quốc hiệu nước ta là Đại Việt? => Lý Thánh Tông

(Quốc hiệu Đại Việt lần đầu xuất hiện dưới thời vua Lý Thánh Tông. Ông là vị vua thứ ba của triều Lý, sau vua Lý Thái Tổ và Lý Thái Tông. Sau khi lên ngôi năm 1054, Lý Thánh Tông đã đổi quốc hiệu từ Đại Cồ Việt thành Đại Việt. Ông trị vì đất nước trong 18 năm, đến năm 1072)

47. Ai là Trạng nguyên đầu tiên của lịch sử khoa cử Việt Nam? => Lê Văn Thịnh

(Theo sách Đại Việt sử ký toàn thư, năm 1075 dưới thời vua Lý Nhân Tông, triều đình tổ chức tuyển Minh kinh bác học và thi Nho học tam trường. Đây là khoa thi đầu tiên trong lịch sử khoa bảng Việt Nam. "Lê Văn Thịnh trúng tuyển, cho vào hầu vua học", sách viết. Lê Văn Thịnh ở xã Chi Nhị, tổng Đại Lải, huyện Gia Bình, nay là làng Bảo Tháp, xã Đông Cứu, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh. Thông tin về năm sinh, năm mất của ông không được ghi rõ ràng. Theo bản cảo của Hàn lâm Lễ Viện sĩ Đông Các điện, đại học sĩ Lê Tung (soạn tháng 1/1470), Lê Văn Thịnh sinh năm 1050. Chiếu theo đó, khi đỗ Trạng nguyên, Lê Văn Thịnh đã 25 tuổi)

48. Triệu Việt Vương vì sao phải gieo mình xuống biển tự vẫn? => Ông bị mất ngôi do Lý Phật Tử bất ngờ làm phản

(Lý Phật Tử sau khi được chia đất, kết thông gia với vua Triệu Việt Vương, vẫn mưu đồ thôn tính ngai vàng. Ông luôn ngấm ngầm chuẩn bị lực lượng, chờ cơ hội hành động. Năm 571, Phật Tử làm phản, bất ngờ đem quân đánh Triệu Việt Vương. Vì không phòng bị, vua họ Triệu thua trận, chạy đến cửa biển Đại Nha (nay là cửa sông Đáy, Nam Định) thì cùng đường và gieo mình xuống biển tự tử. Ông chết khi ở ngôi vua 23 năm)

49. Ai từng đóng giả vua Quang Trung đi sứ Trung Quốc? => Phạm Công Trị

(Theo sách “Hoàng Lê Nhất Thống Chí” và “Việt sử lược”, người đóng giả vua Quang Trung đi sứ nhà Thanh là Phạm Công Trị)

50. Ai là trạng nguyên trẻ nhất trong lịch sử khoa bảng nước ta? => Nguyễn Hiền

(Theo sách “Giai thoại lịch sử Việt Nam”, đỗ trạng nguyên trong kỳ thi Đình năm 1247 khi mới 13 tuổi, Nguyễn Hiền là trạng nguyên trẻ nhất trong lịch sử khoa bảng Việt Nam)

51. Ai là thầy của 'Trạng Trình' Nguyễn Bỉnh Khiêm? => Lương Đắc Bằng

(Lương Đắc Bằng (1472-1522), tên thật là Lương Ngạn Ích sinh tại làng Hội Triều, nay thuộc địa phận tỉnh Thanh Hóa. Xuất thân trong gia đình có truyền thống hiếu học, năm 12 tuổi, cha của ông qua đời, Lương Ngạn Ích theo Lương Thế Vinh để học tập.

Năm 1495, ông đỗ thủ khoa kỳ thi Hương. Đến năm 27 tuổi, ông tiếp tục dự thi Hội và được xếp vào hạng ưu. Sau khi đỗ đạt, Lương Ngạn Ích đổi tên thành Lương Đắc Bằng được phong làm Hàn lâm học sĩ, rồi thăng dần đến chức Tả Thị lang Bộ Lễ, Tả Thị lang Bộ Lại, được ban tước Đôn Trung Bá. Trong thời gian làm quan, ông có nhiều đóng góp trong việc phát triển văn hóa, giáo dục, tuyển chọn và bồi dưỡng nhân tài cho triều đình.

Trong số nhiều học trò từng theo học, người khiến ông tâm đắc và kỳ vọng nhất chính là Nguyễn Bỉnh Khiêm. Khi ấy, Nguyễn Bỉnh Khiêm còn trẻ, nghe danh Lương Đắc Bằng là bậc học giả nổi tiếng, ông không ngại đường xa, vượt hàng trăm cây số để được theo học.

Lương Đắc Bằng nhận thấy học trò của mình có tư chất khác thường: thông minh, cẩn trọng, học sâu hiểu rộng. Ông dốc lòng truyền dạy, không chỉ dạy văn chương, kinh sử mà còn hướng Nguyễn Bỉnh Khiêm đến đạo lý làm người và tư tưởng trị quốc, an dân. Biết trò có duyên với huyền học, ông còn dạy thêm Kinh Dịch và Thái Ất Thần Kinh.

Sau khi thầy qua đời, Nguyễn Bỉnh Khiêm tiếp tục con đường học vấn, cuối cùng đỗ Trạng nguyên dưới triều Mạc, làm quan đến chức Lại bộ Thượng thư, được phong Trình Quốc Công. Về sau, ông rời chốn quan trường, sống cuộc đời thanh nhàn, dạy học, làm thơ, và để lại "Sấm Trạng Trình" - tập lời tiên tri nổi tiếng mà dân gian truyền tụng hàng trăm năm. Nhờ khả năng tiên đoán của mình, Nguyễn Bỉnh Khiêm được người đời đặt biệt danh là Trạng Trình)

==> Tham khảo: Tứ Bất Tử (Tứ Thánh) trong tín ngưỡng văn hóa Việt

Ngoài việc thờ Thành Hoàng, thờ Phật, tín ngưỡng cổ truyền Việt Nam còn tục thờ Tứ Bất Tử. Đó là các vị thần: Tản Viên, Thánh Gióng, Chử Đồng Tử và Thánh Mẫu Liễu Hạnh.

1. Thánh Tản Viên

Tản Viên là thần núi Sơn Tinh dựa theo truyền thuyết Sơn Tinh, Thuỷ Tinh. Là vị thần biểu thị cho sức mạnh đoàn kết của người Việt Nam xưa, nhằm ứng phó với thiên tai như: lũ lụt, gió mưa…

Theo truyền thuyết thì Thục An Dương Vương là người đầu tiên lập đền thờ Thánh Tản Viên. Nhà Lý đã phong Thánh Tản Viên là "Thượng đẳng tối linh thần" và "Đệ nhất phúc thần". Đền chính thờ Ngài là Đền Thượng núi Ba Vì, ngoài ra ở các nơi khác đều có đền thờ Thánh Tản Viên và các bộ tướng, tập trung nhiều ở các tỉnh Vĩnh Phú, Hà Tây, Hà Nam, Ninh Bình...

Để tưởng nhớ công đức Thánh Tản Viên, ở Đền Và (Ba Vì) cứ ba năm một lần nhân dân mở hội lớn với lễ thức rước bài vị Thánh qua sông Hồng, lễ tắm ngai, đánh cá thờ... Đặc biệt ở lễ hội là tục làm cỗ thờ 99 đuôi cá...

Trong tâm thức dân gian thì Thánh Tản Viên là biểu tượng của sức mạnh liên kết giữa đất và núi, giữa các bộ lạc, giữa con người và thánh thần... đã tạo nên sức mạnh xẻ núi, khơi sông, dời non, lấp bể, khẳng định sức mạnh của con người trước thiên nhiên hùng vĩ...

2. Thánh Gióng

Nhân vật Thánh Gióng gắn liền với truyền thuyết Thánh Gióng. Việc thờ cúng Thánh Gióng thể hiện mơ ước về một cuộc sống hoà bình của nhân dân ta.

Tương truyền từ thời Hùng Vương, để ghi nhớ công lao của “chàng trai làng Gióng”, nhà vua đã lập đền thờ Thánh Gióng và tôn là Phù Đổng Thiên Vương. Đến thời nhà Lý, sau lần được chứng kiến Thánh Gióng linh ứng, vua Lý Công Uẩn đã cho tu bổ đền thờ, tạc tượng, truy phong Thánh là Xung Thiên Thần Vương.

Từ thời Nhà Trần trở về sau đều phong tặng sắc thần cho Thánh Gióng như: Thượng đẳng phúc thần, Nhất Vị Tế Cương Nghị, Hiểu Hựu Anh Linh...

Ngoài đền thờ chính ở làng Phù Đổng, huyện Gia Lâm, tỉnh Hà Nội, còn có đền thờ ở Sóc Sơn, ở núi Vệ Linh nơi mà Thánh Gióng đánh giặc xong, cởi áo giáp sắt treo lên cây, bay về trời.

Nhiều địa phương cũng thờ Thánh Gióng cùng với các vị anh hùng cứu nước khác như: Hai Bà Trưng, Trần Hưng Đạo, Phạm Ngũ Lão...

Để tưởng nhớ công lao của Thánh Gióng, hàng năm nhân dân ta mở hội vào ngày mồng 9 tháng 4 âm lịch. Trong những ngày hội có các nghi lễ như: rước nước, tập trận, săn hổ, cờ tướng, múa hát, chèo tuồng...

3. Chử Đồng Tử

Chử Đồng Tử là một nhân vật truyền thuyết biểu trưng cho người nông dân nghèo khó với hai bàn tay trắng đã tạo dựng nên cơ nghiệp.

Người Việt Nam ta thờ Thánh Chử Đồng Tử như ông tổ của đạo thờ tiên. Tiên, theo quan niệm dân gian là người ở cõi trời giáng trần, hoặc là người trần giới có đức độ tài ba, đạo cốt qua tu luyện thành tiên, sau đó dùng phép lạ của mình để cứu nhân độ thế, được dân gian tôn thờ, ngưỡng mộ.

Chử Đồng Tử và Nhị vị phu nhân được thờ ở nhiều nơi thuộc tỉnh Hưng Yên như thôn Đa Hoà, thôn Dạ Trạch, đều thuộc huyện Khoái Châu ..., ngoài ra, Thánh Chử Đồng tử và Nhị vị phu nhân được dân gian thờ phụng ở xã Tự Nhiên, thuộc tỉnh Hà Tây.

4. Thánh Mẫu Liễu Hạnh

Trong hệ thống điện thần Việt Nam, Mẫu Liễu Hạnh là một trong Tứ Bất Tử, là vị Thánh của tín ngưỡng Tứ Phủ, một tín ngưỡng có cội nguồn lâu đời và độc đáo của Việt Nam.

Trong truyền thuyết, Mẫu Liễu Hạnh là con gái của Ngọc Hoàng, vì phạm lỗi nên bị đầy xuống trần gian. Bà được dân gian tôn là Nữ hoàng Công chúa, trở thành bậc siêu nhân, luôn ban ân đức cho mọi người, trừng phạt kẻ phản nghịch, góp phần đánh giặc ngoại xâm....

Bà được nhân dân tôn là Thánh Mẫu. Đền thờ của bà được lập ở nhiều nơi, trong đó Phủ Giầy (Vụ Bản), Thạch Thành (phố Cát) và Hà Trung (Đền Sòng).

Trong tiềm thức của nhân dân, Mẫu Liễu Hạnh là một vị thần, là một nhân vật bình thường nhưng thật phi thường.

(Tổng hợp)