Tôi có quen biết 2 vị Anh hùng phi công, đó là: Thiếu tướng Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân (AHLLVTND), phi công lái máy bay chiến đấu Nguyễn Đăng Kính và Trung tướng AHLLVTND, phi công lái máy bay chiến đấu Phạm Phú Thái.

Từ những câu chuyện và hồi ức của hai vị tướng này, dù có thể chưa đầy đủ nhưng tôi cũng phần nào hình dung và giải mã được câu hỏi “Vì sao lực lượng Không quân Nhân dân non trẻ Việt Nam năm xưa lại có thể khiến Không lực Hoa Kỳ chịu thua "lấm lưng"?

Anh lính nghĩa vụ mới học lớp 4 mà "dám" học phi công lái máy bay chiến đấu

Phi công lái máy bay chiến đấu Nguyễn Đăng Kinh sinh năm 1941 tại làng Hành Thiện, Xuân Hồng, Ninh Bình (mới) trong một gia đình bần nông. Đến 18 tuổi, khi nhập ngũ (năm 1959), ông cũng chỉ được học bổ túc đến lớp 2 bình dân học vụ. Nhà chàng thanh niên ấy nghèo tới mức khi đã nhập ngũ vẫn chưa biết đi xe đạp.

Sau khi nhập ngũ đi nghĩa vụ quân sự, anh học đến lớp 4. Vậy mà khi khám tuyển phi công (năm 1961), anh lại trúng tuyển. Do văn hoá chỉ có vậy, để có đủ quân số sang Liên Xô (cũ) đào tạo, tổ chức yêu cầu anh phải khai mình đã học hết lớp 7 phổ thông.

Tiếp đó, anh phải tiếp tục tự học cấp tốc cho hết lớp 7 đúng như đã khai trong lý lịch. Mục đích để bạn tiếp nhận, sau đó sẽ dạy ta bằng tiếng Nga cho đến khi hoàn thành kiến thức phổ thông lớp 10 thì sẽ học chuyên môn như mọi phi công khác.

Phải chăng, chính nhờ xuất phát điểm là được sinh ra tại ngôi làng Hành Thiện, nơi có có truyền thống hiếu học, Nguyễn Đăng Kính đã vượt khó để trở thành Anh hùng phi công. Ông được học cùng lúc 3 loại máy bay: IAK 18; MIG-15 và MIG 17 trong khi tiếng Nga chưa thành thục. Đây quả thực là một nỗ lực không tưởng với học viên Nguyễn Đăng Kính.

Ttừ trái qua: AHLLVTND, Trung tướng phi công Phạm Phú Thái; AHLLVTND, phi công Lê Thanh Đạo; nhà báo Nguyễn Quốc Phong; AHLLVTND, Thiếu tướng phi công Nguyễn Đăng Kính; phi công Hà Hưng. Ảnh: NVCC

Sau 2 năm học ở Nga, năm 1964, phi công Nguyễn Đăng Kính về nước chuẩn bị tham gia chiến đấu chống lại cuộc leo thang ra miền Bắc của Không quân Hoa Kỳ.

Chưa được bao lâu, Liên Xô lại có chương trình đào tạo phi công tiêm kích sử dụng MIG 21. Nguyễn Đăng Kính tiếp tục cử sang học cùng 15 đồng đội. Thiếu uý phi công Nguyễn Đăng Kính  trở thành một trong 4 phi công  do phi công Anh hùng lực lượng vũ tang Nguyễn Hồng Nhị - nguyên Tổng Giám đốc Vietnam Airlines chỉ huy.

Năm 1966, trung uý Nguyễn Đăng Kính được xuất kích trận đầu chiến đấu và đã tiêu diệt được một máy bay địch. Năm 1967, ông được đề bạt làm Biên đội trưởng... Năm 1970, ông trở thành Đại đội trưởng thuộc Trung đoàn Không quân 921.

Ngoài thành tích nổi bật khiến chiến dịch sử dụng máy bay không người lái hiện đại nhất thế giới là EB.66 của Không quân Hoa Kỳ thất bại, phi công Nguyễn Đăng Kính còn tham gia nhiều trận chiến trên không khác. 

Ông có số lần xuất kích thuộc diện cao nhất trong các phi công vào thời điểm đó của Quân chủng với 157 lần và trực tiếp  đánh 32 trận trong tổng số 45 trận chiến với máy bay địch. Ông được chỉ huy lực lượng Không quân công nhận trực tiếp bắn rơi 6 máy bay của địch không kể việc ông hoặc yểm trợ để đồng đội  bắn rơi hoặc chỉ huy biên đội bắn rơi hàng chục chiếc máy bay địch khác.

Trong những cuộc chiến đấu không cân sức với kẻ địch, phi công Nguyễn Đăng Kính cũng đã từng phải nhảy dù đến 3 lần vì số lượng máy bay địch áp đảo. Để bảo toàn lực lượng, phi công đành phải chấp nhận. Sau mỗi lần bị bắn rơi hoặc bị thương, ông lại cố gắng luyện tập để sớm trở về cùng đồng đội, giữ vững ý chí chiến đấu...

Có thể thấy, việc Anh hùng - Phi công MIG 21 Nguyễn Đăng Kính, từ một chàng trai với kiến thức chỉ mới hết lớp 4 phổ thông bổ túc khi bước vào không quân, trưởng thành tới Trung đoàn phó không quân 927 rồi Trưởng phòng Khoa học Quân sự, Trưởng phòng Quân huấn Quân chủng Không quân và năm 1981 làm Phó Cục trưởng Cục Huấn luyện Nhà trường  Quân chủng Không quân, cho thấy công tác bồi dưỡng và đào tạo cán bộ chiến sĩ của Quân đội Nhân dân Việt Nam hiệu quả như thế nào.

Phi công được đặc cách tốt nghiệp sớm để kịp trở về Tổ quốc chiến đấu

Câu chuyện của Thiếu tướng, Anh hùng phi công Nguyễn Đăng Kính đã có nhiều cái lạ, nhưng chuyện của Trung tướng Phạm Phú Thái, AHLLVTND, phi công chiến đấu cũng không kém phần thú vị.

Trung tướng Phạm Phú Thái được xem như một phi công chiến đấu mưu trí, dũng cảm, một huyền thoại sống của lực lượng Không quân Nhân dân Việt Nam trong chiến tranh chống Mỹ.

Phạm Phú Thái từng được Thượng tướng, AHLLVTND Phạm Thanh Ngân (nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, nguyên Tư lệnh Quân chủng PKKQ, đàn anh và cũng từng cùng bay với Trung tướng Phạm Phú Thái) nhận xét: "AHLLVTND Phạm Phú Thái là một phi công tiêm kích dũng cảm, bay giỏi, có thể xem như một phi công huyền thoại của Không quân Nhân dân Việt Nam... ".

Nhà báo Nguyễn Quốc Phong và AHLLVTND, Trung tướng phi công Phạm Phú Thái (trái). Ảnh: NVCC

Với trên 200 lần xuất kích (một con số cũng cực kỳ đặc biệt), ông từng kinh qua các vị trí chỉ huy trong Không quân với đầy đủ các chức vụ từ Đội trưởng đến Sư đoàn trưởng. Ông từng là Tham mưu trưởng Quân chủng Không quân (sau nhập lại thành PKKQ) cả thảy là 12 năm, trong đó có 4 năm làm Phó Tư lệnh thứ nhất Quân chủng PKKQ. Năm 2008, ông làm Chánh Thanh tra Bộ Quốc phòng, trước khi nghỉ hưu năm 2010.

Ông Phạm Phú Thái cũng là người vinh dự được gặp Bác Hồ đến 3 lần trong cuộc đời, trong đó 1 lần với tư cách sỹ quan phi công tiêu biểu cùng với AHLLVT Nguyễn Văn Cốc - đại diện cho Trung đoàn lên Quân chủng gặp Bác Hồ. Ông cũng đã có vinh dự bay trong đội hình tham gia diễu hành vĩnh biệt Bác Hồ trong Lễ truy điệu Chủ tịch Hồ Chí Minh, và 3 lần khác ở cương vị chỉ huy đội bay khi đất nước tổ chức duyệt binh năm 1973, 1975 và 1985.

Có những chuyện nghe mà cứ ngỡ là đùa, hoá ra lại là thật với anh chàng phi công trẻ nhất đoàn bay MIG 21 ngày ấy.

Phạm Phú Thái sinh năm 1949. Anh sinh ra trong một gia đình có truyền thống yêu nước. Cha anh là cụ Phạm Thuần, tham gia Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội năm 1927, Đảng viên năm 1930. Cụ từng là Chủ tịch Ủy ban Hành chính tỉnh Phú Thọ, từng bị thực dân Pháp bắt giam và bị tù đày ở nhiều nhà lao lớn như Hoả Lò, Sơn La, Côn Đảo từ những năm đầu của cuộc cách mạng. Người bác ruột anh cũng từng là Bí thư Chi bộ đầu tiên rồi cũng là Bí thư Tỉnh uỷ đầu tiên của tỉnh Thái Bình.

Anh học xong và tốt nghiệp đặc cách (dù chưa học xong chương trình của khoá đào tạo nhưng lại được soát xét để đưa vào danh sách cho đỗ sớm trước ngày bế giảng). Mục đích của cấp trên ngày đó là tìm ra một cách nhanh nhất những học viên phi công ưu tú nhất để trở về Tổ quốc chiến đấu. Khi đó, ta đang thiếu trầm trọng phi công tiêm kích.

Vì ra trường sớm nên ngay tấm thẻ Đoàn viên Thanh niên Lao động Việt Nam anh cũng không được cấp bởi khi nhập ngũ, anh chưa đến tuổi kết nạp. Sang Liên Xô một thời gian, anh lại không dám thắc mắc tổ chức vì nơi học của anh không có Ban cán sự Đoàn theo dõi. Vậy nhưng cuối cùng anh vẫn được kết nạp đúng ngày bay xong chuyến sát hạch cuối cùng để tốt nghiệp, trở về Tổ quốc sớm hơn đồng đội.

Nhà báo Quốc Phong (trái) cùng các Anh hùng phi công Lê Thanh Đạo, Nguyễn Đăng Kính. Ảnh: NVCC

Về nước, anh được tận mắt thấy được những thần tượng của mình như phi công Phạm Thanh Ngân, Trần Hanh, Nguyễn Văn Cốc... Nhanh chóng tiếp thu kinh nghiệm của các đàn anh, phi công Phạm Phú Thái đã tự hoàn thiện kỹ năng lái máy bay tiêm kích của mình.

Trong một trận đấu với máy bay địch, máy bay bị trúng đạn nên anh buộc phải nhảy dù trên đất Nghệ An. Khi nằm dưỡng thương, chỉ huy địa phương đến gặp để hỏi thăm tình hình.

Khi nghe anh dõng dạc báo cáo: Tôi, binh nhất Phạm Phú Thái, phi công tiêm kích Không quân Nhân dân Việt Nam, vị Huyện đội trưởng huyện Thanh Chương (Nghệ An) dường như không tin vào tai mình khi anh báo cáo lại.

"Binh nhất mà đã lái máy bay chiến đấu sao? Không thể như vậy được", vị Huyện đội trưởng kinh ngạc thốt lên.

Thực ra, do Phạm Phú Thái về nước chiến đấu quá sớm nên Bộ Quốc phòng không thể thăng ngay quân hàm sĩ quan cho riêng anh. Trong sự nghiệp làm phi công chiến đấu, ông đã xuất sắc hạ được 4 máy bay của lực lượng không quân Hoa Kỳ.

Cuộc đời và sự nghiệp của ông có giai đoạn không được suôn sẻ khi đến gần chục năm không được bổ nhiệm. Thế nhưng người phi công hào hoa trên bầu trời vẫn luôn giữ vững bản lĩnh, chí khí của một người lính bay can trường.

Câu nói “bay như Thái”, khi nhận xét kỹ năng lái máy bay của về phi công Anh hùng Phạm Phú Thái, nay đã đi vào truyền thuyết của lực lượng Không quân Nhân dân Việt Nam.

(theo Dân Việt)