Đóng quân trên một địa bàn rộng lớn, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, giao thông đi lại khó khăn (nhất là vào mùa mưa lũ, nhiều xã, bản xa xôi phải đi bộ đến vài ngày đường); cư dân lại chủ yếu là người dân tộc thiểu số, trình độ dân trí thấp, nhận thức không đồng đều với nhiều phong tục, tập quán lạc hậu... nên mỗi khi có vụ việc xảy ra, cán bộ chiến sĩ hình sự ở đây đã phải vượt qua muôn vàn khó khăn để phá án. Dẫu vậy, gần 10 năm qua, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội (PC45) - Công an tỉnh Lai Châu đã vượt qua nhiều khó khăn, trở ngại, lập được những chiến công xuất sắc, được Bộ Công an công nhận là 1 trong tốp 10 đơn vị có tỷ lệ phá trọng án cao nhất cả nước.  

Để dẫn chứng cho nhận định của mình, Đại tá Bảy kể cho chúng tôi về vụ án xảy ra tại một xã biên giới huyện Phong Thổ đã lâu, nhưng bài học kinh nghiệm rút ra từ vụ án ấy và những gian nan vất vả mà cán bộ chiến sĩ Hình sự trải qua vẫn là một dấu ấn cho đến nay: Vào buổi chiều muộn, sau tết Nguyên đán Kỷ Sửu 2009, nhận được tin báo về việc phát hiện xác một phụ nữ chết tại khe suối cạn thuộc bản Hoang Thèn, xã Hoang Thèn (Phong Thổ), một tổ công tác của PC45 ngay lập tức được triển khai xuống hiện trường và nhanh chóng xác định nạn nhân là chị Lý Thị Lan, 23 tuổi, vợ anh Lý Vần Sìn chết bởi nhiều vết thương trên đầu do vật tày gây nên.  

Nhận định đây là vụ án mạng nghiêm trọng nên các biện pháp điều tra lập tức được triển khai. Tuy nhiên, do đường xá đi lại khó khăn; cư dân là đồng bào Dao có tập quán sinh sống khép kín, hơn nữa do quan hệ làng bản, huyết thống nên nhiều lần các trinh sát tổ chức phát động phong trào toàn dân tham gia tố giác, đấu tranh chống tội phạm mà vẫn không thu được thông tin gì. Đã thế người dân trong bản với nhiều hủ tục lạc hậu, họ tin lời thầy bói, không hợp tác với cơ quan chức năng nên việc điều tra gặp nhiều khó khăn. Ròng rã 5 tháng trời các cán bộ, chiến sĩ của Phòng đã cùng lên nương với bà con, giúp bà con làm việc nhà, phát thuốc, vệ sinh chuồng trại, dạy chữ cho mọi người để thu thập tin tức, củng cố tài liệu trinh sát…

Bằng những việc làm thiết thực "mưa dầm thấm lâu", bà con đã hiểu và hợp tác với Ban chuyên án. Qua hộp thư tố giác tội phạm kết hợp với việc điều tra, xác minh, đến cuối tháng 6/009 các anh đã vén được bức màn bí ẩn xung quanh cái chết của người phụ nữ xấu số Lý Thị Lan. Thì ra, chỉ vì ghen tuông tình ái, vì hủ tục mê tín lạc hậu, nghi ngờ nạn nhân Lan là ma chai khiến gia đình không hạnh phúc, các đối tượng Lù Xa Thương, 23 tuổi, (từng là người yêu cũ của chồng nạn nhân); Lù Chỉn Sài (43 tuổi, bố đẻ của Lù Xa Thương) và Tẩn Kim Lùng (17 tuổi, bị Lù Chỉn Sài xúi bẩy thực hiện tội phạm rồi sẽ gả con gái cho) đều trú tại bản Hoang Thèn, đã sát hại chị Lan một cách hết sức dã man khi chị đang làm nương, gây hoang mang trong cộng đồng dân cư. 

Theo chân các Cảnh sát hình sự đi thực nghiệm điều tra một vụ án ở huyện vùng cao Sìn Hồ, chúng tôi càng thấm thía những gian nan vất vả của những người lính hình sự nơi đây… Trong chuyến đi, anh Lý A Thíp, 38 tuổi, trú tại xã Pa Khóa, huyện Sìn Hồ đã xúc động kể lại: "Hôm đó bận công việc làm nương, tôi để con ở lán nương đi gieo mạ. Một lúc sau có người ở lán nương bên cạnh gọi tôi về xem con đang khóc. Tôi cố làm cho xong và khi về tới lán nương nhà mình thì không thấy con đâu nữa. Tôi vội chạy đi tìm và hô hoán mọi người ở lán bên cạnh đi tìm cùng, nhưng cũng không thấy con gái nhỏ mới 14 tháng tuổi của mình đâu nữa…".

Và đây là vụ trọng án xảy ra cách đây hơn tháng: Khoảng 8h sáng 1/11, Tẩn Vần Hẻo (30 tuổi, ở bản Mồ Sì San, xã Mồ Sì San, huyện Phong Thổ), trên đường đi đến gần lán nương của bố mẹ, đã phát hiện xác bố đẻ là ông Tẩn Chỉn Khai (56 tuổi) ở sườn đồi.

Được biết, buổi sáng cùng ngày, ông Khai vừa đi sửa đường nước. Qua khám nghiệm tử thi, anh em phát hiện sau lưng ông Khai có dấu vết đạn bi của súng kíp. Nhận định tính chất nghiêm trọng của vụ án, các cán bộ, chiến sĩ Phòng PC45 đã nỗ lực điều tra, đến 18h30\' ngày 3/11 đã làm rõ và bắt khẩn cấp Tẩn Sài Phụ (43 tuổi, ở bản Lả Nhì Thàng, xã Xì Lờ Lầu - Phong Thổ) về hành vi giết người. Do nghi ngờ ông Tẩn Chỉn Khai là "ma chài, ma chò" làm mình bị đau ốm, Phụ có đến lán ruộng của ông Khai trực tiếp hỏi và ông Khai thừa nhận mình đã làm nhưng sẽ rút lại. Tuy nhiên, đêm 31/10, Phụ nằm mơ thấy ông Khai cầm dao đuổi đâm mình nên sáng ra Phụ đã cầm 1 khẩu súng kíp tới khu vực cách lán ruộng nhà ông Khai khoảng 300m để phục bắn. Khi thấy ông Khai cầm liềm đi qua cách chỗ mình ngồi phục khoảng 5m, Phụ đã ra tay sát hại ông Khai.

Không chỉ tham gia đánh án, hầu hết anh em trong Phòng còn phải thường xuyên đi cơ sở để nắm tình hình "4 cùng" với nhân, làm công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức và ý thức cảnh giác phòng, chống các loại tội phạm. Với quân số giao động trên dưới 20 cán bộ, chiến sĩ (do thực hiện nhiệm vụ tăng cường cơ sở hoặc đột xuất khác), song từ đầu năm 2013 đến nay, Phòng PC45 đã cùng Công an các đơn vị huyện, thị xã ở Lai Châu điều tra 236 vụ án. Trong đó, đã làm rõ 211 vụ, bắt giữ 372 đối tượng, đạt tỷ lệ 89,4 % (riêng trọng án 12/12 vụ, đạt 100%).