“Loạn” quy hoạch xây dựng nhà máy xử lý rác thải

Quy hoạch “vội vàng”

Trong khi bãi rác Đồng Ngo, TP Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh quá tải, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng mà lượng rác thải sinh hoạt trên địa bàn tỉnh ngày càng nhiều nên ngày 10-7-2013, Tỉnh ủy Bắc Ninh có Thông báo số 506-TB/TU về việc thông báo kết luận của Bí thư Tỉnh ủy về một số giải pháp xử lý các bãi rác trên địa bàn. Trong Thông báo, Bí thư Tỉnh ủy nhấn mạnh: “Bố trí mỗi huyện, thị xã lựa chọn từ 1 - 2 bãi rác để tổ chức xử lý rác thải tại chỗ. Việc lựa chọn địa điểm phải đúng tiêu chuẩn, tiến hành khảo sát cụ thể và tạo được sự đồng thuận cao của nhân dân”.

Chủ trương đúng đắn của Tỉnh ủy Bắc Ninh là vậy nhưng ở nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, khi lập đự án xây dựng nhà máy xử lý rác thải, nhiều huyện, thị xã không lấy ý kiến người dân, địa điểm xây dựng cũng không đạt tiêu chuẩn, không phù hợp với quy hoạch, thu hồi hàng chục ha đất lúa nhưng chưa xin phép Thủ tướng Chính phủ...

Một số địa phương đã “vội vàng” ban hành thông báo thu hồi đất để thực hiện dự án và cử cán bộ xuống đo đạc ruộng trong khi người dân chưa hay biết. Chính việc làm quá “vội vàng”, không tuân thủ theo quy định của pháp luật khiến nhiều người dân ở các huyện, thị xã trên địa bàn tỉnh bức xúc, thậm chí còn tụ tập đông người kéo lên tỉnh phản đối. Như ở huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh, khoảng đầu tháng 8-2013, người dân thôn Tam Tảo, xã Phú Lâm, ngỡ ngàng khi thấy cán bộ xuống đo đạc trên chính mảnh ruộng của họ. Hỏi ra mới biết, huyện đã chọn địa điểm xây dựng nhà máy xử lý rác tại khu Đồng Khánh, thôn Tam Tảo. Việc xây dựng nhà máy xử lý rác sẽ ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân và nhiều thế hệ sau này nhưng người dân không được thông báo từ trước.

Ông Nguyễn Xuân Thanh, Phó Chủ tịch UBND thị xã Từ Sơn: “Chúng tôi buộc phải thực hiện dự án”.

Quy chuẩn bất nhất

Ngày 17-7-2013, Sở Xây dựng Bắc Ninh có Văn bản số 10/SXD-QLHT hướng dẫn các huyện, thị xã chọn địa điểm đầu tư xây dựng khu xử lý chất thải rắn sinh hoạt cách khu dân cư ít nhất 500m. Tuy nhiên, đến ngày 22-11-2013, Sở TN&MT Bắc Ninh lại có Văn bản số 05/HD-TNMT khẳng định các huyện, thị xã khi khảo sát địa điểm phải căn cứ vào Quy hoạch xây dựng nông thôn mới phải cách khu dân cư ít nhất 3.000m. Phú Lâm là xã đang thực hiện xây dựng nông thôn mới nhưng nhà máy này lại đặt giữa cánh đồng trồng hai vụ lúa chỉ cách khu dân cư chừng 500m. Sau khi người dân phản đối, UBND huyện Tiên Du “hứa” sẽ khảo sát lại và không thực hiện dự án tại khu Đồng Khánh.

Cánh đồng màu mỡ sắp biến thành… bãi xử lý rác thải.

Tương tự như huyện Tiên Du, khi có chủ trương, lãnh đạo thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh đã xúc tiến đẩy nhanh các bước lập dự án xây dựng nhà máy xử lý chất thải rắn sinh hoạt thị xã Từ Sơn với quy mô diện tích giai đoạn 1 là 5,9ha tại cánh đồng Na, thôn Phúc Tinh, xã Tam Sơn. Việc xây dựng nhà máy sẽ ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân nhưng họ lại không được biết, cũng như không được tham gia đóng góp ý từ đầu.

Qua tìm hiểu được biết, ngoài nguyên do người dân thôn Phúc Tinh không được bàn bạc, lấy ý kiến về việc lập dự án xây dựng nhà máy còn có những lý do khác khiến họ hoài nghi về tính pháp lý của Dự án Nhà máy xử lý chất thải rắn sinh hoạt thị xã Từ Sơn. Vị trí nhà máy xử lý rác đặt tại cánh đồng Na chỉ cách khu dân cư khoảng 1.000m và các thôn xóm lân cận xung quanh của huyện Tiên Du gần đó chỉ khoảng 600m đã vi phạm các quy chuẩn về Quy hoạch xây dựng nông thôn mới.

Lý giải cho những “bất nhất” trong việc áp dụng các quy chuẩn xây dựng nhà máy xử lý rác thải, ông Nguyễn Xuân Thanh, Phó Chủ tịch UBND thị xã Từ Sơn cho hay: “Do thị xã Từ Sơn là đô thị loại 4 nên không áp dụng các tiêu chí về khoảng cách theo Quy hoạch xây dựng nông thôn mới phải cách khu dân cư ít nhất 3.000m. Hơn nữa, đây là nhà máy xử lý rác theo công nghệ đốt nhiệt cao, không phải bãi chôn lấp rác kiểu cũ, do vậy khoảng cách từ khu nhà máy xử lý rác đến khu dân cư chỉ từ 500m trở lên(!?)”. Tuy nhiên, lý giải về việc chọn địa điểm đủ tiêu chuẩn với thị xã Từ Sơn nhưng sẽ ảnh hưởng đến người dân ở huyện Tiên Du, ông Thanh nói: “Chúng tôi buộc phải thực hiện dự án này và cũng không còn địa điểm nào tốt hơn nên chúng tôi chọn địa điểm đặt nhà máy ở cánh đồng Na, thôn Phúc Tinh, xã Tam Sơn”.

Người dân bức xúc về việc triển khai dự án một cách “vội vàng”. Ảnh: Q.Doanh

Căn cứ theo Nghị định 42/2012/NĐ-CP thì việc thu hồi chuyển đổi mục đích sử dụng này phải có quyết định của Thủ tướng Chính phủ. Ông Thanh khẳng định, việc thu hồi đất nông nghiệp của người dân vẫn chưa được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt nhưng vẫn phải gấp rút triển khai vì đây là dự án cấp bách. Mức giá đền bù đã được UBND thị xã Từ Sơn đưa ra và thông báo tới các hộ dân bị thu hồi ruộng.

Một điểm nữa, cũng khiến người dân thôn Phúc Tinh quan ngại đó chính là nhà máy xử lý rác thải sinh hoạt của thị xã Từ Sơn sẽ sử dụng công nghệ như thế nào để giảm thiểu ô nhiễm không khí và nguồn nước ngầm(?). Còn việc lựa chọn công nghệ và nhà đầu tư thì UBND thị xã Từ Sơn vẫn đang… tham khảo. Theo người dân ở thôn Phúc Tinh, nếu làm nhà máy xử lý chất thải ở đây thì 2/3 diện tích đất canh tác của thôn sẽ không làm được vì nguồn nước đều phụ thuộc vào mương chìm từ cánh đồng Đỗi xuống cánh đồng Na và điểm cuối cùng chính là vùng ruộng trũng thôn Phúc Tinh. Nhà máy rác thải chặn chính giữa khu này, sau này nước bơm vào ruộng sẽ bị ô nhiễm, không chỉ cho trồng lúa mà còn ngấm vào nguồn nước ngầm, ảnh hưởng đến cuộc sống nhân dân.

Việc đầu tư xây dựng các khu xử lý rác thải tập trung, quy mô khép kín phục vụ cộng đồng dân cư là việc làm cần thiết, song các bước đi để triển khai dự án nhà máy xử lý chất thải rắn sinh hoạt ở các huyện, thị xã lại chưa tìm được tiếng nói đồng thuận từ phía người dân, công nghệ áp dụng còn “mù mịt”, khiến người dân nơi đây đêm ngày thấp thỏm nỗi lo hiện hữu về một “làng ung thư” trong tương lai.

Dự án khu xử lý chất thải rắn sinh hoạt xã Bình Định Lương Tài (Bắc Ninh): Người dân không đồng thuận

Vừa qua, báo Thương hiệu và Công luận có nhận được đơn thư phản ánh của người dân thôn Cổ Lãm, xã Bình Định huyện Lương Tài (Bắc Ninh) về việc phản đối chủ trương xây dựng khu xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại địa phương và tuyến đường vào khu xử lý. Để tìm hiểu đúng bản chất sự việc, Phóng viên đã về đây để tìm hiểu nguồn cơn sự việc  vì sao người dân lại có phản ứng gay gắt khi dự án này được quy hoạch tại đây.

Người dân thôn cổ lãm phản đối bãi rác thải XD tại thôn

Phản đối từ trong “trứng nước”

Từ tình hình quá tải, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng của bãi rác Đồng Ngo, TP Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh nên ngày 10-7-2013, Tỉnh ủy Bắc Ninh có Thông báo số 506-TB/TU về việc thông báo kết luận của Bí thư Tỉnh ủy về một số giải pháp xử lý các bãi rác trên địa bàn. Trong Thông báo, Bí thư Tỉnh ủy nhấn mạnh: “Bố trí mỗi huyện, thị xã lựa chọn từ 1 - 2 bãi rác để tổ chức xử lý rác thải tại chỗ. Việc lựa chọn địa điểm phải đúng tiêu chuẩn, tiến hành khảo sát cụ thể và tạo được sự đồng thuận cao của nhân dân”. Tuy nhiên, chủ trương đưa ra thì đúng đắn nhưng khi lập kế hoạch xây dựng nhà máy xử lý rác thải ở huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh đã vấp phải sự phản đối gay gắt từ người dân. Từ đâu có sự phản đối đó? Đó chính là cách thực hiện chưa đúng. Chưa lấy ý kiến của người dân mà đã vội vàng lập kế hoạch khảo sát và và lập đề án khu xử lý rác thải;  ban hành thông báo thu hồi đất để thực hiện dự án và cử cán bộ xuống đo đạc ruộng trong khi người dân chưa hay biết; địa điểm xây dựng không đạt tiêu chuẩn, không đúng quy hoạch.

Theo như đơn thư phản ánh của người dân thôn Cổ Lãm thì ngày 03/10/2013 Phòng tài nguyên và Môi trường huyện Lương Tài lập báo cáo kết quả khảo sát về đề án khu xử lý rác thải rắn sinh hoạt tập trung của huyện được đặt tại thôn cổ Lãm. Qua quá trình khảo sát đã chọn ra 4 địa điểm và địa điểm cuối cùng được chọn nằm tại xứ đồng 6 mẫu thôn Cổ Lãm, xã Bình Định. Theo kết quả khảo sát thì địa điểm này cách dân cư thôn Cổ Lãm khoảng 643m; cách dân cưn thôn Kim Đào, thị trấn Thứa 1.075m; Cách dân cư thôn Lạng Dương. Xã Phú Lương 903m; Cách dân cư thôn Kim Thao, xã Lâm Thao 951m.

Nhiều người dân thôn Cổ Lãm đã phản ứng quyết liệt khi kết quả khảo sát được đưa ra. Vì họ không được bàn bạc, lấy ý kiến về việc lập dự án. Ngoài ra người dân cũng tỏ ý nghi ngờ khi mà công văn của Sở xây dựng gửi cho chủ tịch UBND Tỉnh Bắc Ninh và công văn của UBND huyện Lương Tài cùng được ký một ngày.

Với báo cáo kết quả khảo sát số 361b/BC-TNMT ngày 03/10/2013 của Phòng tài nguyên và Môi trường huyện Lương Tài thì rõ ràng bản kế hoạch khảo sát này đã có những sai phạm nghiêm trọng về Quy hoạch xây dựng Nông thôn mới của Bộ xây dựng. Thông tư số 32/2009/TT-BXD ngày 10/09/2009 của Bộ Xây dựng ban hành quy chuẩn về Quy hoạch xây dựng nông thôn mới thì khoảng cách cách ly vệ sinh từ khu xử lý chất thải rắn đến khu dân cư ít nhất là từ 3000m trở lên và với các công trình xây dựng khác là trên 1000m.

Và một văn bản của Sở xây dựng ban hành lại đi ngược lại với thông tư số 32/2009/TT-BXD ngày 10/09/2009 của Bộ Xây dựng ban hành quy chuẩn về Quy hoạch xây dựng nông thôn. Theo đó, tại văn bản số 10/SXD-QLHT ngày 17/7/2013 của Sở Xây dựng Bắc Ninh gửi các huyện, thị xã hướng dẫn việc lựa chọn địa điểm đầu tư xây dựng khu xử lý chất thải rắn sinh hoạt. Sở hướng dẫn khoảng cách đặt nhà máy đến chân công trình xây dựng xung quanh ít nhất 500m theo Thông tư số 02/2010/TT-BXD ngày 05/2/2010. Tuy nhiên, đến ngày 22/11/2013, Sở Tài nguyên và Môi trường Bắc Ninh lại có Văn bản số 05/HD-TNMT khẳng định các huyện, thị xã khi khảo sát địa điểm phải căn cứ vào Quy hoạch xây dựng nông thôn mới theo Thông tư liên tịch số 13/2011/TTLT-BXD-BNNPTNT-BTN&MT. Điều 13, Thông tư liên tịch nêu rõ: “Về lập quy hoạch xây dựng thực hiện theo các tiêu chuẩn quy định tại Thông tư 32/2009/TT-BXD, ngày 30/9/2010 của Bộ Xây dựng”. Tức khoảng cách từ nhà máy xử lý rác thải sinh hoạt đến khu dân cư phải cách ít nhất 3.000m.

Từ các văn bản của Sở tài nguyên Môi trường tỉnh Bắc Ninh và thông tư số 02/2010/TT-BXD ngày 05/2/2010 của Bộ xây dựng thì kết quả khảo sát về lập đề án xử lý rác thải rắn sinh hoạt tập trung của huyện Lương tại do Phòng tài nguyên và Môi trường huyện lập đã sai phạm nghiêm trọng trong vấn đề đảm bảo môi trường. Tuy nhiên, văn bản và thông tư được ban hành rõ, nhưng Phòng tài nguyên và môi trường huyện Lương Tài vẫn “nhắm mắt” ký quyết định thành lập khu xử lý rác thải tại thôn Cổ Lãm xã Bình Định.

Dân không biết, không bàn, không kiểm tra

Theo như người dân thôn Cổ Lãm cho biết thì ngày 3/10/2013 tại trụ sở UBND xã Bình Định, huyện Lương Tài đã diễn ra hội nghị về lựa chọn xây dựng khu xử lý chất thải rắn sinh hoạt và khu chứa phế thải vật liệu xây dựng huyện Lương Tài. Tuy nhiên hội nghị này diễn ra “mờ ám” trong  khi người dân thôn Cổ lãm không được tham gia họp vì dự án này có liên quan trực tiếp tới quyền lợi của người dân thôn Cổ Lãm. Đại diện thôn Cổ Lãm lúc đó chỉ có ba người là Bí thư chi bộ, Trưởng thôn và Chủ nhiệm HTX dịch vụ NN thôn. Tuy nhiên trong hội nghị này thì đại diện thôn Cổ Lãm là ông Vũ Bá Thành, trưởng thôn Cổ Lãm đã ký vào biên bản hội nghị. Tuy nhiên, do thấy biên bản mà ông ký có nhiều điều không đúng với diễn biến của hội nghị nên ông Thành đã làm đơn xin rút chữ ký của mình trong biên bản hội nghị họp ngày 03/10/2013.

Dự án xử lý rác thải này không được người dân đồng ý và phản đối gay gắt với những lý do sau:

Thứ nhất: Khi quy hoạch dự án xử lý rác thải không lấy ý kiến của người dân, không bàn bạc với người dân. Ban hành thông báo thu hồi đất để thực hiện dự án và cử cán bộ xuống đo đạc ruộng trong khi người dân chưa hay biết. Điều này trái với Thông báo số 506-TB/TU của Tỉnh ủy Bắc Ninh “Việc lựa chọn địa điểm phải đúng tiêu chuẩn, tiến hành khảo sát cụ thể và tạo được sự đồng thuận cao của nhân dân”.

Thứ 2: Khu xử lý rác thải nằm ở phái Đông Nam của thôn và nằm ở vị trí trung tâm của 4 thôn nên chỉ cần khi có gió đông nam thổi thì cả 4 thôn đều ngửi thấy mùi hôi thối. Chính vì vậy người dân không đồng ý với vị trí đặt khu xử lý rác thải.

Thứ 3: Bãi rác này nằm cạnh trục tiêu B4 của xí nghiệp thủy nông Lương Tài, quanh năm thẩm thấu bơm lên trạm bơm Ngọc Quang, trạm bơm cung cấp nước cho huyện Lương Tài.

Thứ 4: Vì nhà máy thép Sóc Sơn nằm gần nên vấn đề ô nhiễm môi trường nhiều năm nay không được đảm bảo. Người dân đã gửi đơn kêu cứu cho các cơ quan chức năng vẫn không được giải quyết. Chính vì vậy người dân mất lòng tin.

Anh Vũ Bá Lâm cho biết, “Chúng tôi vô cùng bất ngờ khi nhận được quyết định thành lập khu xử lý rác thải tại thôn Cổ Lãm chúng tôi. Bà con trong thôn ai cũng bức xúc khi mà người dân chúng tôi không được tham gia bàn bạc cụ thể, chỉ đến khi có quyết định thì người dân chúng tôi mới biết”.

Ông Nguyễn Quang Đỉnh cho hay “nếu mà xây dựng nhà máy xử lý rác thải tại thôn Cổ Lãm thì vấn đề ô nhiễm môi trường liệu có đảm bảo khi mà khu xử lý rác thải cách khu dân cư hơn 600m trong khi đó theo tiêu chuẩn thì phải 3000m. Chúng tôi vô cùng lo lắng và không muốn làng mình sẽ trở thành làng ung thư chỉ vì khu xử lý rác thải này”.

Để tìm hiểu rõ vấn đề, PV đã có buổi làm việc với ông Vũ Giao, chủ tịch UBND xã Bình Định ông Giao cho biết: “nhiều thông tư, văn bản hướng dẫn Ông chưa nắm được hết, còn các kế hoạch khảo sát cũng như lập đề án khu xử lý rác thải đều do các cơ quan chuyên môn thực hiện, bản thân UBND xã chỉ đi khảo sát cùng…”.

(thuonghieucongluan)