Đây là một công trình bằng đá quy mô nhất tại Việt Nam được xây dựng từ thời nhà Hồ. Ngày 27/06/2011 tổ chức Unesco đã công nhận thành nhà Hồ là di sản văn hóa thế giới.

Thành nhà Hồ được xây dựng tại khu vực hai xã Vĩnh Tiến và Vĩnh Long, huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa. Thành được Hồ Quý Ly xây dựng năm 1397, đời vua Trần Thuận Tông (1388 - 1398). Thành Nhà Hồ còn có tên gọi khác là thành Tây Đô, hay còn gọi là thành An Tôn và chính thức được coi là kinh đô của đất nước ta thời đó.

Địa thế thành nhà Hồ (chụp từ Google)

Thành nhà Hồ, được xây dựng ở khoảng giữa hai con sông: sông Mã và sông Bưởi, phía Bắc có núi Thổ Tượng, phía Tây có núi Ngưu Ngọa, phía Đông có núi Hắc Khuyển, phía Nam còn là nơi hội tụ của sông Mã chảy từ phía Tây về và sông Bưởi chảy tới.

Cổng thành nhìn từ xa

Kiến trúc của tòa thành được xây dựng hết sức độc đáo, với nguyên tắc kết hợp giữa đá ở bên ngoài và đắp đất ở bên trong. Thành nhà Hồ, tọa lạc trên bình đồ kiến trúc gần vuông, hai mặt Nam và Bắc của thành nhà Hồ dài hơn 900m, Đông và Tây dài hơn 700m với tường thành bao quanh. Độ cao trung bình của thành nhà Hồ từ 7 đến 8m, có nơi như ở cửa Nam cao tới 10m. Đây chính là một bằng chứng về sức lao động và tài năng khéo léo của nhân dân ta lúc bấy giờ.

Một cửa đi vào bên trong thành

Thành nhà Hồ được tạo nên bởi những tảng đá xanh đẽo vuông vức, công phu, tạo thành 4 đến 5 mặt phẳng, có tấm rất to ở cửa Tây dài tới 5,1m, rộng 1,59m, cao 1,30m, được xếp chồng lên nhau thành hình chữ công. Những phiến đá to và nặng như thế được xếp lên nhau, không cần chất kết dính mà vẫn đảm bảo độ bền vững. Qua 600 năm thử thách, cơ bản phần ốp đá bên ngoài hầu như vẫn còn nguyên vẹn.

Cổng chính để vào thành với 3 cổng mái vòm lớn

Thành nhà Hồ có 4 cửa: Đông, Tây, Nam, Bắc, mỗi cửa đều được mở ở chính giữa. Các mặt thành kỹ thuật ghép đá đạt đến trình độ cao. Những cổng thành được xếp các phiến đá theo hình tép cam, có kích thước rất lớn.

Hai cánh cửa dày, nặng và chắc được thể hiện qua dấu vết để lại của những lỗ đục vào đá và những chỗ lắp ngưỡng cửa. Ba mặt Đông, Tây, Bắc đều được xây một cửa cuốn, vòm giữa xây to và cao hơn hai vòm bên.

Cổng chính nhìn từ xa

Thành Nhà Hồ là một công trình kiến trúc vững chắc, thể hiện rõ vai trò một trung tâm quân sự. Điều đáng ngạc nhiên là một công trình kiến trúc đồ sộ, vững chắc như vậy mà chỉ được xây trong vòng có 3 tháng và hoàn toàn bằng đá.

Những tường đá dài bao quanh khu di tích

Thành Nhà Hồ đã từng được coi là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội của nước ta. Dù chỉ tồn tại trong thời gian ngắn ngủi 7 năm (1400-1407) dưới triều Hồ, nhưng đây là một kiến trúc độc đáo và thực sự là một di sản quý báu, một biểu hiện kiệt xuất của những công trình thành cổ.

Có nơi cao nhất có thể đến 7 hoặc 10m

Hiện nay, di tích thành nhà Hồ còn là một danh lam thắng cảnh, một tụ điểm du lịch đẹp mắt, hấp dẫn khách du lịch tới tham quan. Đây là công trình xây dựng bằng đá lớn nhất và tồn tại lâu nhất ở nước ta.

Ảnh chụp thông tin của thành nhà Hồ trên trang web của Unesco

Thành nhà Hồ trở thành di sản văn hóa thế giới chính là đánh giá chính xác nhất cho những giá trị về kiến trúc, văn hóa, lịch sử mà nó đang lưu giữ theo thời gian.

Trên lãnh thổ Việt Nam và châu Á có nhiều kiến trúc bằng đá, nhất là các pháo đài, đền miếu, tượng đài, lăng mộ nhưng Thành nhà Hồ là kinh đô duy nhất xây dựng chủ yếu bằng đá, rất hiếm trên thế giới. Trong ảnh: Cửa Nam Thành nhà Hồ.

Thành được xây dựng gần như hình vuông; tường thành phía ngoài được thi công bằng nhiều hàng đá xếp ngang, trong đó 2 hàng xếp chìm dưới đất làm móng, tường cao trung bình từ 5 - 6m. Toàn bộ tường thành và bốn cổng chính được xây dựng bằng những phiến đá xanh, đục đẽo tinh xảo, vuông vức, xếp chồng khít lên nhau. Trong ảnh: Đoạn tường thành phía cửa Nam.

Trải qua hơn 600 năm với những thăng trầm của lịch sử và tác động của thiên tai, địch họa nhưng tường thành phía ngoài cơ bản còn khá nguyên vẹn…

… nhưng cũng đã có một số đoạn bị sạt lở

Giữa các phiến đá không có bất kỳ chất kết dính nào nhưng tòa thành vẫn đứng vững hơn 600 năm qua. Điều đặc biệt là công trình kiến trúc đồ sộ, vững chắc này chỉ xây dựng vỏn vẹn trong ba tháng (từ tháng 1/1397 đến tháng 3/1397)

Toàn cảnh cổng và tường thành phía Bắc

Từ cổng thành phía Bắc đi thẳng ra là Quốc lộ 217, Quốc lộ 45, rất thuận tiện đi Cẩm Thủy và các huyện miền núi xứ Thanh

Những bức tường thành dù còn nguyên vẹn hay không nhưng đã gắn liền với cuộc sống mưu sinh từ bao đời nay của người dân nơi đây

Tường thành phía Đông

So với phía Nam, Tây, Bắc thì tường và cổng thành ở phía Đông là còn nguyên vẹn nhất

Nằm ở trung tâm tòa thành, hai con rồng mất đầu nằm song song hai bên đường đi xuyên qua thành nối từ cổng Nam đến cổng Bắc. Cặp rồng được chạm khắc tỉ mỉ, thân rồng thon nhỏ dần về phía đuôi, uốn bảy khúc, khắc kín vảy. Rồng có bốn chân, mỗi chân ba móng.

Theo nhiều nhà nghiên cứu điêu khắc, đôi rồng đá này được chạm khắc trên thềm bậc của cung điện Thành nhà Hồ như hiện thấy ở điện Kính Thiên, Hoàng thành Thăng Long (Hà Nội); chính điện Lam Kinh (Thanh Hóa)...

Di tích lịch sử - văn hóa Đền thờ Bình Khương liên quan đến lịch sử xây dựng Thành nhà Hồ nằm sát tường thành phía Đông. Truyền thuyết kể rằng: “Trần Cống Sinh là chồng Bình Khương được giao xây dựng tường thành phía Đông nhưng tường thành xây xong lại sụt lún. Cống Sinh không hoàn thành nhiệm vụ nên bị triều đình vùi thân vào tường thành. Thương xót trước cái chết của chồng, để giữ tiết thủy chung, Bình Khương đập đầu vào đá tuẫn tiết.

Ban đầu, đền được nhân dân xây dựng bằng tre, nứa để thờ Bình Khương phu nhân và Cống Sinh phu quân. Năm 1903, Tổng đốc Thanh Hóa là Vương Duy Trinh cảm động trước câu chuyện tình thủy chung đã khôi phục đền và cho dựng bia ghi lại sự tích Cống Sinh – Bình Khương. Đền thờ là di tích minh chứng cho quá trình lao động gian khổ, bền bỉ của người xưa tham gia xây dựng Thành nhà Hồ, đồng thời ca ngợi khí tiết son sắt của người phụ nữ Việt Nam.

(Tổng hợp)