HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TƯ TƯỞNG, ĐẠO ĐỨC, PHONG CÁCH HỒ CHÍ MINH

QPVN

Thi Toán Violympic, IOE

Violympic OlympicTrạng nguyên Tiếng việtChơi cờ Vua Cờ Tướng

Máy tính bỏ túi

TÀI NGUYÊN - TRI THỨC

Thời tiết 3 miền - Tỉ giá

Hà Nội
Huế
TP HCM

LỊCH HÔM NAY

Liên kết Web GD

Web Bộ Ngành-Báo Chí

Liên kết Web Tổng hợp

DỰNG NƯỚC - GIỮ NƯỚC

QPVN

Tin Báo mới

Thành viên trực tuyến

8 khách và 0 thành viên

Ảnh ngẫu nhiên

Anh_1_2.JPG NKLTTC.mp3 NKL.mp3 NKL.mp3 NKL.mp3 NKL_Mai_truong_my.mp3 NKL_La_thu.mp3 NKL_BAI_CA_NGV.mp3 Nhac_nen_du_thi_ke_chuyen_ve_Bac.mp3 Cay_canh.jpg Calculator.swf Tucngu54.swf Dong_ho_lichSen_va_Trang.swf Dong_ho_lichdan_tranh2.swf Dong_ho_hoa_sen.swf Chao_nam_hoc_moi_20112012.swf Lich_Tet_1.swf Lich_am_duong.swf Flashdanhngon.swf Xoa_link.swf

Điều tra ý kiến

Bạn thấy trang này như thế nào?
Đẹp
Bình thường
Đơn điệu
Ý kiến khác

Thống kê

  • truy cập   (chi tiết)
    trong hôm nay
  • lượt xem
    trong hôm nay
  • thành viên
  • Tìm kiếm thông tin

    Google.com.vn Trang này
    Gốc > Tác phẩm văn học - Đề thi >

    Gái thương chồng, đương đông buổi chợ/ Trai thương vợ, nắng quái chiều hôm

                                

                                                        "Gái thương chồng, trai thương vợ..."

    Khi bàn về câu ca dao "Gái thương chồng đương đông buổi chợ/ Trai thương vợ nắng quái chiều hôm", ông cho rằng, nghĩa của câu này cần phải được hiểu là: "Vợ sẽ được coi là thương chồng một khi sẵn lòng chiều theo ý thích của chồng ngay cả lúc buổi chợ đang còn đông kẻ mua người bán; chồng sẽ được coi là thương vợ một khi sẵn lòng chiều theo ý thích của vợ ngay cả lúc nắng quái chiều hôm (trời còn đang nóng điên người)"

    Theo tôi thì câu này lại tồn tại những cách hiểu hoàn toàn khác với cách cắt nghĩa như trên. Tôi xin trình bày coi như một ý kiến tham khảo.

    Theo cách hiểu thứ nhất, câu tục ngữ này dùng để chỉ mức độ khác nhau trong việc thể hiện tình cảm giữa vợ và chồng. Mức độ này được ví von bằng hai hình tượng rất quen thuộc trong thiên nhiên và xã hội con người : "buổi chợ lúc đang đông" và "ánh nắng quái lúc chiều hôm".
     
    Theo đó thì, tình cảm của người vợ được coi là đầy đặn, nồng nàn và đằm thắm. Vì ai cũng biết phiên chợ lúc đúng giữa phiên đông vui, chen chúc, náo nhiệt đến mức nào. Tấm lòng cô gái dành cho chồng mình cũng thế. Còn tình cảm của người đàn ông thì lại khác. Nó thường sôi nổi, mãnh liệt và mạnh bạo (có khi hơi thô ráp, thiếu tế nhị), chẳng khác gì ánh nắng quái gay gắt xuất hiện bất chợt lúc chiều tà. Song khoảnh khắc ấy tuy chói chang, ấn tượng nhưng thường kéo dài không lâu.

    Còn theo một cách giải nghĩa khác thì người ta lại cho rằng, câu tục ngữ này có ý  nói về mức độ tình cảm vợ chồng chia theo chiết đoạn thời gian của một đời người. ấy là người phụ nữ thường yêu thương, cảm thông với chồng nhiều nhất khi còn đương thì, xuân sắc đang lên, nỗi lòng sôi động như "buổi chợ lúc đông người" vậy.
     
    Còn anh chồng thì là người chủ sự gia đình, lo bươn chải kiếm sống nay đây mai đó và cũng do quan niệm xã hội đem lại, nên thời gian chú ý chăm lo tới vợ con thường không nhiều. Chỉ khi nào tuổi đã "ngả chiều xế bóng" (tức về già), quay trở về với gia đình, anh ta mới chiêm nghiệm và thấu hiểu nỗi lòng và sự gian khó của vợ. Lúc đó người đàn ông mới bộc lộ tình cảm yêu thương, săn sóc với vợ mình. Song cũng như "nắng quái chiều hôm" vậy, dù bừng cháy sâu nặng đến mấy thì thời gian dành cho vợ con, gia đình của anh ta thường không còn đáng là bao.

    Đấy là hai cách hiểu theo hai hướng đang được nhiều người đưa ra phân tích với những lập luận khác nhau. Tuy nhiên, trong thực tế thì số người nghiêng theo cách hiểu thứ nhất nhiều hơn (có lẽ là chứa đựng nhiều lý lẽ gần với hiện thực hơn).
     
    Dù theo cách nào thì câu tục ngữ trên cũng đem lại cho chúng ta một thông điệp rất đáng suy nghĩ: Trong quan hệ vợ chồng, mức độ và cách thức thể hiện tình cảm của hai phía có khác nhau. Đó cũng là lẽ thường của tạo hoá và đó cũng là cái hay của luật bù trừ trong cuộc sống. Chúng ta cần phải hiểu, phải chấp nhận sao cho quan hệ gia đình lúc nào cũng hài hoà, bền chặt.

    ==> Tham khảo:

    I.

    1. Nắng quái hay nắng xế? 

    Để giảng một câu tục ngữ, điều trước hết là phải có văn bản chính xác của câu đó. Câu tục ngữ ở dạng văn bản trên gợi ra sự hoài nghi. Vì vậy trước khi vào chuyện, không thể không xem xét tính xác thực của văn bản trên. 

    Tục ngữ do người bình dân sáng tác rồi được lưu truyền trong dân gian bắng cách truyền miệng, luôn được cải biên, chỉnh lý. Do vậy mà tục ngữ thường có dị bản. Khi được ghi lại, thì chúng được ghi theo cách hiểu của người ghi. Với thời gian, cách hiểu đó được coi là chính thống và mặc nhiên những dị bản khác bị mai một. Vì thế rất dễ xảy ra tình trạng “phượng hoàng chặt cánh đuổi đi, rước con bìm bịp đem về mà nuôi!” 

    Với câu trên, ta thấy: từng cặp vần chồng/đông, chợ/vợ được bố trí đúng quy luật gieo vần của tục ngữ. Vậy thì sau từ vợ, theo quy tắc hiệp vần phải là vần ợ, được gọi là chính vận. Nhưng nếu cứng nhắc như thế, câu tục ngữ với liên tục 3 vần ợ sẽ lâm vào tình trạng khổ độc. Để tránh việc này, dân gian dùng phép biến vận. Trong những biến vận có thể có, dân gian tìm được những từ xế, quá để tạo thành nắng xế hay nắng quá chiều hôm. Có thể cả hai bản này cùng tồn tại. Nhưng nắng quá ít phổ biến.

    Trong khi đó từ nắng quái lại quen thuộc nên dân gian, lúc này là người hưởng thụ, thiếu cái sâu sắc của người sáng tác, theo thói quen, chuyển hoá thành nắng quái chiều hôm một cách vô thức. Rồi vì sự ngẫu nhiên, cách hiểu đó được văn bản hoá, trở nên chính thống và truyền tới chúng ta.

    Tuy nhiên, nếu phân tích theo luật hợp vận thì vợ chỉ gồm một phụ âm và một nguyên âm, nên hiệp vần với nó cũng chỉ có thể là một từ gồm một nguyên âm và một phụ âm: xế. Từ quá là sự chọn lựa gượng ép, còn quái lại càng gượng ép hơn nên không thể chấp nhận! Từ những phân tích trên, tôi cho rằng, nguyên bản của câu tục ngữ phải là trai thương vợ nắng xế chiều hôm!

    Cách nói này tôi gặp khoảng 50–60 năm trước, trong dân gian đồng bằng Bắc Bộ, nơi những người dân ít học. Phải chăng đó là nguyên bản của câu tục ngữ được lưu giữ trong dân gian? Chính do biến dạng từ nắng xế sang nắng quái đã dẫn đến sự hiểu lầm: từ câu tục ngữ phản ánh sự biểu lộ tình cảm theo thời gian trở thành so sánh về trạng thái tình cảm. Do vậy một câu tục ngữ vốn đơn giản dễ hiểu trở thành câu đố không lời giải!

    2. Thử giải nghĩa câu tục ngữ 

    Nói nôm na, tục ngữ là lời nói thông tục. Nhưng đó không phải lời thông thường mà là những lời đúc kết trí khôn của dân gian phản ánh quy luật chung nhất của tự nhiên và xã hội, phản ánh một cách khách quan, vô tư, không mang tính chất của lời dạy đạo đức. Thuốc đắng giã tật; trung ngôn nghịch nhĩ; khôn sống mống chết… là những tục ngữ như vậy. 

    Đọc những cách giảng mà tác giả Nguyễn Đức Dương giới thiệu trong bài viết của ông, tôi thấy mỗi cách giải đều có lý riêng nhưng không có cách nào thật thuyết phục. Ngay ý của tác giả cho rằng “đề tài mà câu tục ngữ đề cập là ‘tình thương yêu vợ chồng’ nên biểu thức thích hợp hơn cả có lẽ là: NÊN HẾT LÒNG CHIỀU CHỒNG / NÊN HẾT LÒNG CHIỀU VỢ”, theo tôi cũng không ổn. Trước hết, cách hiểu như thế không đúng với bản chất của tục ngữ là phản ánh quy luật khách quan. Tục ngữ không phải là bài đức dục nên không khuyên ai nên thế này hay nên thế kia. 

    Từ lâu rồi, tôi có cách hiểu của mình: cuộc đời của con người ví là một ngày thì người vợ thương chồng vào lúc chợ đông, tức lúc tuổi đang trẻ, đang xuân, khoảng 9 giờ 30 tới 10 giờ 30 sáng. Còn vào lúc xế bóng cuộc đời, người chồng mới biết thương vợ. Quả thật tôi không yên tâm lắm vào cách lý giải này nhưng thời gian dài cũng chưa tìm ra cách giải xuôi hơn. Một lần trên xe từ thành phố Hồ Chí Minh về Rạch Giá, tôi hỏi người bạn. Anh nói: “Anh là người thứ hai hỏi tôi câu ấy.

    Trước đây nhiều năm, cũng trên xe thế này, một cô gái hỏi tôi. Lúc đầu tôi cũng phân vân. Nhưng sau rồi hai anh em bàn luận, tôi thấy, câu đó nói rằng, đang đông buổi chợ là lúc ồn ào, sôi nổi. Gái thương chồng là tình thương ồn ào bộc phát, nhưng sau đó là chợ chiều vắng lặng. Còn người trai thương vợ lặng lẽ như nắng quái chiều hôm, không gay gắt nhưng sâu bền; cũng gần với câu Đàn ông nông nổi giếng khơi, đàn bà sâu sắc như cơi đựng trầu.” Tôi thấy lời giải của bạn có vẻ xuôi tai. Nhưng rồi sau đó, ngẫm nghĩ lại, tôi nhận ra, không hẳn vậy! Đúng là đàn bà nông nổi nhưng là sự nông nổi về tư tưởng, còn tình cảm không hẳn là bột phát bột tàn.

    Thêm nữa, nếu sau chợ đông là chợ chiều lặng lẽ thì sau nắng quái lại là nắng tắt, tức là cùng dễ quên như nhau! Sự so sánh không cỏn ý nghĩa. Mặt khác, đâu phải tình thương của người vợ không sâu đằm khi xế chiều? Ở đây còn có sự không phù hợp trong nguyên tắc so sánh. Nếu mọi sự so sánh đều khập khễnh thì so sánh trạng thái tình cảm bằng cảnh chợ đông với nắng quái càng khấp khểnh hơn vì là so sánh giữa hai đối tượng khác loại! 

    Không chịu dừng, tôi đi hỏi một nhà nghiên cứu. Ông nói: “Tôi cũng băn khoăn về câu này, suốt cả một phần cuộc đời không tìm ra cách giải. Nhưng rồi một lúc nào đó, tôi ngộ ra. Trước hết, tôi nhớ lại câu đó là nắng xế chứ không phải nắng quái. Sở dĩ chúng ta không hiểu nổi vì tưởng rằng nó có một ý nghĩa cao xa nào đó. Tục ngữ không phải là câu đố. Với một câu tục ngữ mà không ai hiểu đúng được, là có vấn đề!

    Thực ra nó rất đơn giản, rất gần với nghĩa đen. Câu này sinh ra trong cộng đồng nông nghiệp chồng cày vợ cấy. Hãy tưởng tượng, buổi sáng mùa hè, người vợ trẻ dậy sớm nấu cơm nước, chăm gà lợn sau đó dọn cơm cho chồng ăn uống để đi cày đồng xa. Chồng đi rồi, nàng cũng vội vàng ra đồng cắt cỏ. Khoảng gần trưa – vào lúc đang đông buổi chợ, 9 giờ 30 tới 10 giờ 30, theo cách tính thời gian cùa dân cư nông nghiệp - người vợ trẻ về nhà, vội vàng lo cơm nước, lúc này lòng thấy thương chồng: nắng bức, mệt nhọc, khát, đói. Nấu xong cơm, cho lợn gà ăn rồi đầu đội bó cỏ, tay xách cơm nước, chân bước vội ra đồng.

    Người trai cày đồng xa, suốt ngày làm việc một mình với con trâu, một công việc đơn độc và buồn tẻ. Khi nắng xế chiều về, người thấm mệt, càng thấy vắng vẻ nên càng nhớ nhà: thương vợ tảo tần vất vả, mong chóng hết buổi về nhà sum họp cùng với niềm vui ban tối… Như vậy câu tục ngữ chỉ nói về thời điểm thương nhớ trong một ngày của người vợ người chồng nông dân trẻ thời xưa. Chỉ đơn giản vậy thôi mà không hề nói tới trạng thái của tình cảm. Là sản phẩm của nền tiểu nông xưa nên con người hiện đại khó cảm được câu này. Hiểu như vậy cũng phù hợp với nguyên tắc so sánh: trong thời gian một ngày thì người vợ thương chồng lúc này, còn người chồng thương vợ lúc khác.” 

    II.

    Câu tục ngữ này tôi được biết từ thuở bé, nhiều năm sau này vẫn chưa hiểu hết nghĩa đích xác của nó.

    “Gái thương chồng, đương đông buổi chợ

    Trai thương vợ, nắng quái chiều hôm.”

    Ðại để, chỉ hiểu được rằng, tình thương của người vợ đối với người chồng và tình thương của người chồng đối với người vợ có sự khác nhau. Tôi đã từng hỏi nhiều thầy giáo dạy văn và nhiều nhà nghiên cứu, nhưng cũng chưa lần nào nhận được câu trả lời thỏa đáng.

    Câu tục ngữ này toàn tiếng nôm na, giản dị nhưng có cái cực khó là cha ông ta đã rút gọn bớt một yếu tố có tính chỉ hướng nằm giữa vế 1 (trước dấu phẩy) và vế 2 (sau dấu phẩy) mà ngữ pháp tiếng Hán gọi là sự tỉnh lược. Mặt khác, hình ảnh đương đông buổi chợ và nắng quái chiều hôm cũng là những tín hiệu mờ vì chắc chắn mang ý nghĩa tượng trưng hoặc đa nghĩa, hoặc cả hai.

    Tôi xin nêu ra cách tiếp cận và lý giải của mình về câu tục ngữ này như sau:

    1- Chú ý đến chữ: Trước hết là chữ gái và chữ trai. Gái và trai ở đây có thể thay cho vợ hoặc chồng một cách bình thường và cũng có thể có dụng ý tu từ, để chỉ về tình cảm của những đôi vợ chồng còn son trẻ. Tuy nhiên đây không phải là ước định để không cho phép câu tục ngữ nói về tình cảm vợ chồng nói chung. Tôi cũng chú ý đến chữ thương. Thương là yêu, là thương yêu hay tình thương? Tôi nghiêng về phía thương yêu là phía có ân ái, có tình thương và ân nghĩa.

    2- Tìm yếu tố bị tỉnh lược: Yếu tố bị tỉnh lược đó có thể là:

    – Như

    – Vào lúc

    3- Xác định nghĩa của hình ảnh “đương đông buổi chợ” và “nắng quái chiều hôm”. Chợ xưa ở các làng quê Việt Nam không như chợ và siêu thị ngày nay, mà thường chỉ họp một buổi, có khi nửa buổi và chợ đông cũng chỉ diễn ra một lúc, khoảng một tiếng đồng hồ.

    “Chợ đông”, ta có thể hiểu theo các nghĩa chính sau: Lúc hàng còn tươi ngon, sẵn, lúc còn lắm kẻ mua, người bán và đó là lúc sôi nổi nhất. Eo sèo và đáng buồn thay là cảnh vãn chợ, ế hàng !

    “Nắng quái” là cái nắng của buổi chiều những ngày mùa hè, rất gắt, khó chịu hơn cả cái nắng vào đúng ngọ. Ðó cũng là thời điểm mệt nhất của người lao động, nhất là những phụ nữ đi cấy vụ mùa, không phải không có người say nắng ngất xỉu cho nên có câu “Gái thương chồng lúa lợ, trai thương vợ cấy chiều”.

    Nắng quái chiều hôm cũng có thể hiểu là cái nắng gắt gỏng, thiêu đốt nhưng chóng tắt, đang chuyển về đêm tối.

    4- Xác định nghĩa của câu trong cấu trúc hoàn chỉnh. Khi chúng ta cảm thụ cái đẹp của sự vật, con người hay tác phẩm văn chương, thì chúng ta chỉ cảm giác (trong đó đã có tri thức được tích lũy) và nhận biết trong tổng thể, trong cái toàn bộ của nó.

    Ngày xưa, một phụ nữ luống tuổi, nhiều kinh nghiệm cuộc sống ở làng đã từng nói với tôi rằng, xem gái có thương chồng hay không là xem lúc chị ta có mặt vào lúc chợ đang đông để chọn cho kỹ, mua cho chồng được miếng ăn ngon (trong cái vốn tiền ít ỏi mọi phụ nữ nông thôn xưa) hay không. Và với tư duy của một cậu bé nông dân, ngay lập tức tôi suy ra câu thứ hai là xem người chồng có thương vợ hay không là khi nắng quái, anh ta có xách nước uống ra đồng cho vợ hay không, có đỡ đần công việc cho vợ lúc ấy hay không?

    Nhà giáo Nguyễn Hùng Vĩ, giảng viên Khoa Văn, Ðại học Khoa học xã hội và nhân văn, hồi đi điền dã ở Diêm Ðiền, Thái Bình năm 1999 có thu thập được câu: “Gái thương chồng như lông lợn chợ; Trai thương vợ lái (lưới) kéo chiều hôm”.

    Từ sự tương đồng đó, có thể hiểu là: Gái thương (yêu) chồng thì dào dạt, mạnh mẽ với toàn bộ cảm xúc (như cái ồn ào, náo nhiệt của chợ đông; như lợn đem đi bán ở chợ, ai đụng vào đều rùng da, dựng đứng hết cả lông lên nghĩa là rất nhạy cảm, là bằng toàn bộ cảm xúc. Còn trai thương (yêu) vợ thì có thể nồng cháy đấy, nhưng chỉ được một lúc rồi tắt nguội nhanh như nắng quái chiều hôm, hoặc uể oải như anh kéo lưới buổi chiều, vì cá đã có rồi, mà sức cũng yếu rồi.

    Hiểu theo cách ấy, tức là chọn định hướng so sánh về tính chất và mức độ của sự yêu thương mà yếu tố đã bị tỉnh lược là “như”.

    Trong tục ngữ ca dao, trong lối nói hằng ngày, có những câu lấy lý trí để nhận biết làm căn bản; lại có những câu rung vào ngàn tầng cảm xúc và ám ảnh không nguôi. Ðọc câu “Gái thương chồng đương đông buổi chợ; trai thương vợ nắng quái chiều hôm”, ấn tượng va đập vào tôi mạnh nhất là chữ thương. Chữ thương của tình cảm vợ chồng ấy lại gắn bó khắn khít, quấn quýt với quê hương làng cảnh Việt Nam ngàn đời với những buổi chợ, buổi cày, với những cơn nắng quái rát mặt, rát lưng; với những lúc đông vui và lúc buồn bã chiều hôm…

    Trong tiếng Việt, có lẽ chữ “thương” có trước chữ “yêu”. Người Việt lễ giáo và tế nhị, ít khi nói thẳng từ yêu để nói về tình yêu mà thường là nói đến chữ “thương”. Mà chữ “thương” mới sâu sắc, mới đọng lại, mới thể hiện được tấm lòng và bản sắc riêng của văn hóa Việt Nam. Có khi cũng chẳng cần nói đến chữ thương, chữ yêu mà vẫn nói được tình yêu: Thấy anh như thấy mặt trời, Chói chang khó ngó, trao lời khó trao.

    Tôi rất biết ơn bà lão xóm giềng đã chỉ ra một nghĩa của câu “Gái thương chồng…” với nghĩa vợ chồng trẻ, trong những ngày đầu mới làm vợ chồng phải biết thương yêu, chăm lo cho nhau từng li, từng tí, đúng lúc, đúng nơi. Câu tục ngữ như một truyền dạy về kinh nghiệm. Chữ gái và trai được hiểu như vợ chồng son.

    Tôi cũng biết ơn và ghi nhận những ý kiến của nhà giáo Nguyễn Hùng Vĩ hiểu câu tục ngữ trên như để chỉ tính chất khác nhau của hành vi yêu.

    Từ trực cảm và nhiều năm suy ngẫm, suy ngẫm và kiểm tra bằng cảm xúc, tôi thấy điều nhắn gửi của cha ông có lẽ còn sâu sắc hơn thế. Câu tục ngữ được viết bằng tình cảm, đọc bằng tình cảm nên có người cho đó là câu ca dao. Là tục ngữ hay ca dao tôi không bàn. Tôi thấy ở câu này đã lấy sự khác nhau để chỉ sự giống nhau. Sự giống nhau mới là cơ bản, mới là đích hướng tới.

    Ở hai vế đầu, “Gái thương chồng” “Trai thương vợ” đều nói sự xoắn xuýt của vợ chồng vào một chữ thương. Chữ thương lưu lại, gợi lên. Vì vậy, tôi không đồng ý thiên hẳn về nghĩa là gái thương chồng thì sâu sắc hơn, sôi nổi hơn là cách thương chóng phai lạt của đàn ông. Có một điểm cần lưu ý là chợ đông hay nắng quái vừa chỉ một hiện tượng lại vừa chỉ thời gian, thời khắc – cái thời khắc ấy đều chóng qua, chóng hết.

    Vì vậy, tôi nghĩ rằng, yếu tố đã bị tỉnh lược ở đây là “vào lúc”. Có thể diễn đạt như sau: Gái thương chồng (được thể hiện vào lúc) đương đông buổi chợ; Trai thương vợ (được thể hiện vào lúc) nắng quái chiều hôm.

    Và tôi nghĩ “đương đông buổi chợ” là lúc xuân thì của người con gái, còn nhiều cơ hội lựa chọn, phụ tình. Nhưng người con gái Việt Nam vào cái lúc đẹp nhất ấy của mình đã chọn đạo thờ chồng: Chồng em áo rách em thương; Chồng người áo gấm xông hương mặc người.

    Nắng quái chiều hôm, chỉ vào lúc xế chiều. Người đàn bà lúc xế chiều của cuộc đời, hay ốm đau bệnh tật, nhan sắc phôi pha, vợ chồng, nhất là người chồng thương nhau cho đến xế chiều mãn bóng chính là lúc này đây.

    Tình yêu thương, sự yêu thương có thể khác nhau về mặt biểu hiện, nhưng hai chiều đắp đổi, giữ vẹn thủy chung… phải chăng đó là mã thông tin cốt yếu nhất mà cha ông ta đã tự nói về mình, là điều muốn nhắn gửi tới mai sau?

    Và phải chăng, nếu đọc đi, đọc lại vài lần, ta thấy có một cái gì ngân nga thắm thiết, một cái gì có thể nối điêu để thành một bài thơ trọn vẹn. Rất kiệm lời, kiệm chữ và với một cấu trúc mở, tục ngữ ca dao đi vào lòng người đọc để gieo mầm…

    Vậy cuối cùng, bạn đọc có thể hỏi tôi đã xác định nghĩa đúng của câu tục ngữ “Gái thương chồng…” như thế nào?

    Nói khác đi, ông cha chúng ta muốn khuyên chúng ta rằng: ÐÃ YÊU NHAU THỰC LÒNG THÌ HÃY HẾT LÒNG VÌ NHAU NGAY CẢ TRONG NHỮNG TÌNH HUỐNG BẤT LỢI NHẤT (để bày tỏ hết tấm lòng yêu thương đích thực ấy).

    Bạn hãy lựa chọn một hoặc nhiều cách hiểu trên đây và có thể có cách hiểu riêng của bạn. Cách hiểu nào có tính mỹ cảm, có đem lại cho bạn một cách sống tốt, một kinh nghiệm, một điều gì đó có ích đều chính là cách hiểu đúng. Tác phẩm văn chương không phải chỉ tự nó, trong một cái khuôn cứng nhắc, mà sức sống, cái hay, cái đẹp của nó chính là ở trong sự liên hệ với người tiếp nhận, giống như viên ngọc sẽ ngời lên những mầu sắc khác nhau dưới những nguồn sáng khác nhau…

    III.

    Người xưa muốn nhắn nhủ gì cùng con cháu qua câu tục ngữ: “Gái thương chồng đương đông buổi chợ; trai thương vợ nắng quái chiều hôm”?

                  
     
    1.

    Gái thương chồng đương đông buổi chợ; trai thương vợ nắng quái chiều hôm là một câu tục ngữ (TN) hết sức ý vị. Vậy mà cho mãi tới giờ, giới nghiên cứu chúng ta vẫn chưa thể nhất trí được với nhau về cái nghĩa đích thực của lời nhắn gửi này. Tại sao lại xảy ra tình trạng đáng buồn ấy? Và làm cách nào để trả lời thỏa đáng câu hỏi: ông cha ta muốn nhắn nhủ gì cùng con cháu qua câu đang xét?

    2.

    Trước khi trả lời mấy câu hỏi ấy, có lẽ chúng ta hãy cùng nhau đọc lại lời diễn giải từng được sách vở ở ta trích dẫn nhiều nhất: lời diễn giải của sách Kể chuyện thành ngữ, tục ngữ (1988) do GS. Hoàng Văn Hành cùng các cộng sự biên soạn rất công phu và được in đi in lại nhiều lần kể từ ngày ra mắt tới nay.

    Theo sách trên, câu TN đang bàn muốn nêu rõ ba điều:

    (a) “[…] phản ánh sự chênh lệch, bất bình đẳng trong quan hệ yêu thương vợ chồng. Tình cảm người phụ nữ bao giờ cũng đậm đà, đầy đặn, mặn mà như buổi chợ đương đông, bởi ngoài lí do giới tính ra, người phụ nữ còn chịu sự ràng buộc của tam tòng tứ đức. Ngược lại, tình thương yêu của người con trai đối với vợ thường nhạt nhẽo, thoáng qua, ví như nắng quái chiều hôm le lói một lát rồi tắt ngấm khi mặt trời lặn;

    (b) […] phản ánh mức độ khác nhau trong tình yêu vợ chồng. Người con gái luôn luôn thương yêu chồng bằng tình yêu đậm đà, mặn mà, đầy đặn khác nào đương đông buổi chợ. Còn tình cảm của người con trai chỉ đôi lúc nhưng mãnh liệt như cái nắng quái chiều hôm vậy. Nắng quái chiều hôm tuy ngắn ngủi nhưng sức nóng, sức cháy bỏng của ánh nắng xiên khoai này thật là ghê gớm;

    (c) […] nói về tính chất biểu hiện tình thương vợ chồng. Khi đã thương yêu chồng, tình cảm của người con gái được thể hiện ra bằng sự hoạt bát, vui nhộn như đương đông buổi chợ. Và người chồng chẳng khó khăn gì trong việc tìm hiểu tình cảm của vợ đối với mình. Ngược lại, chàng trai thâm trầm hơn trong tình yêu. Thậm chí, có khi tình yêu thương của chàng được thể hiện cả bằng sự cáu gắt, khắt khe, nghiệt ngã như nắng quái chiều hôm” (tr. 166).

    3.

    Mấy lời diễn giải kiểu “vọng văn sinh nghĩa” vừa nhắc rõ ràng rất khó thuyết phục được ai. Ấy là chưa kể lối diễn giải đó còn để lộ thêm hai điểm yếu quá lớn rất nên tránh khi diễn giải các đơn vị TN.

    Thứ nhất là đã quá sa đà vào việc miêu tả dài dòng, một lối biểu đạt hết sức xa lạ đối với TN, vì TN, như tất cả chúng ta đều biết, là thể loại sáng tác dân gian chỉ chuộng đưa ra những nhận định súc tích (kiểu như Ruồi vàng; bọ chó; gió Than Uyên - Chó treo; mèo đậy - Vàng gió; đỏ mưa - Nhà gỗ xoan; quan ông nghè, v.v và v.v.) hoặc những lời nhắn nhủ cô đọng (kiểu như Chị ngã em nâng - Ăn đấu trả bồ - Ra đường hỏi già; về nhà hỏi trẻ - Yêu trẻ trẻ đến nhà; kính già già để tuổi cho - Ăn cây nào rào cây ấy, v.v. và v.v.).

    Thứ hai, có lẽ GS. Hoàng Văn Hành cùng các cộng sự đã nhầm khi coi câu TN này là câu so sánh (tứcGái thương chồng NHƯ đương đông buổi chợ; trai thương vợ NHƯ nắng quái chiều hôm), bất chấp một sự thật là trong câu chẳng hề có một từ NHƯ nào và câu cũng chẳng hề có một dấu hiệu hình thức tường minh hoặc ẩn mặc nào đòi hỏi chúng ta phải diễn giải như thế.

    Lời diễn giải chẳng mấy sát sao đó, đến lượt mình, còn đẩy tác giả tới chỗ phải phạm thêm một sơ suất nữa: buộc tác giả phải xử lý hai cụm từ “đương đông buổi chợ” và “nắng quái chiều hôm” như là hai bộ phận chỉ phương thức/mức độ của động từ “THƯƠNG” trong câu. Do đã lỡ xử lý thế rồi, nên các tác giả đành gán cho hai cụm này nhiều nội dung mà nó chẳng hề có và cũng khó lòng có thể có được cho dù xuất hiện trong bất cứ ngôn cảnh nào.

    Sự khiên cưỡng quá lộ liễu ấy như thầm nhắc chúng ta: hãy tránh đi theo con đường mà các tác giả đã đi. Tức là nên tránh coi câu đang xét như là câu so sánh, mà hãy xử lý nó như là câu tỉnh lược (rút gọn), một lối diễn đạt còn thông dụng trong TN hơn cả so sánh gấp hàng trăm, hàng trăm lần.

    Và một khi đã xử lý như thế rồi thì câu có lẽ sẽ được viết lại như sau:

    “Gái thương chồng [thì hãy cư xử như thế nào để có thể bày tỏ được tấm lòng yêu thương ấy ngay cả khi] đương đông buổi chợ (tức đang lúc buôn may bán đắt); trai thương vợ [thì hãy cư xử như thế nào để có thể bày tỏ được tấm lòng yêu thương ấy ngay cả trong cái] nắng quái ác lúc xế chiều”.

    Đến lúc này thì phần việc cần làm chắc hẳn chỉ còn là: đi tìm hai biểu thức ngôn từ [linguistic expression] súc tích nhưng vẫn đủ để diễn đạt thỏa đáng các phần đã bị lược bỏ kia. Do đề tài của câu là nói về tình yêu giữa vợ với chồng nên biểu thức ngôn từ đắc địa hơn cả chắc hẳn phải là: “HÃY HẾT LÒNG CÙNG CHỒNG/HÃY HẾT LÒNG CÙNG VỢ”.

    Bây giờ ta thử thay hai biểu thức vừa đưa ra vào mấy chỗ bị rút gọn bên trên, và hãy kiểm nghiệm lại xem câu có còn đúng ngữ pháp nữa không và, nhất là, có còn giữ nguyên được cái nghĩa vốn có.

    Kết quả thu được từ phép thử này tỏ ra rất đáng khích lệ: “Đã thương chồng thì người vợ HÃY HẾT LÒNG CÙNG CHỒNG ngay cả khi buổi chợ còn đang đông đúc [tức còn đang có cơ buôn may bán đắt]; đã thương vợ thì người chồng HÃY HẾT LÒNG CÙNG VỢ ngay cả khi đang phải khốn khổ với cái nắng quái ác lúc xế chiều”.

    Từ những gì vừa trình bày, chắc hẳn chúng ta đã có thể đi đến nhận định: hai biểu thức ngôn từ vừa đề nghị trên đây chắc hẳn là những điều mà ông cha ta muốn nhắn gửi cùng con cháu mai sau. Nói cách khác, ông cha ta muốn nhắn nhủ cùng chúng ta rằng: đã thực lòng yêu nhau thì hãy hết lòng cùng nhau ngay cả khi khó có cơ may bày tỏ được tấm lòng yêu thương thắm thiết ấy.

    IV.

    Bạn đã phân tích rất tỉ mỉ. Tuy nhiên câu "Gái thương chồng đương đông buổi chợ. Trai thương vợ nắng quái chiều hôm" lại cũng được hiểu một cách rất đơn giản theo một cách khác.

    Chợ ở đây là chợ phiên ở nông thôn. Lúc buổi chợ đông nhất là lúc nó sắp . . . tàn. Có thể bạn đang loay hoay trả giá cho một món hàng nào đó (hơi kỹ một chút) khi chợ đang đông nhất. Ngẩng mặt lên nhìn thì ôi thôi chỉ còn lại ta với cô nàng bán hàng dễ thương, mọi người khi nãy đâu rồi ta?

    Câu này nói lên lòng thương chồng của cô gái kia chỉ nhỏ như con thỏ ăn củ cải đỏ mà không chịu gọt vỏ.

    Còn vế thứ hai: "Trai thương vợ nắng quái chiều hôm". Nắng quái chỉ mang một nghĩa tiêu cực: Trông thì rực rỡ nhưng chẳng kéo dài được bao lâu thì lại tắt lịm.

    Như vậy cả câu: "Gái thương chồng.... Trai thương vợ..." trên đây chỉ muốn châm biếm về một loại tình cảm nồng nàn một cách giả tạo của người vợ, hoặc người chồng, hoặc gia đình nào lớn phước thì được cả đôi. Tuy nhiên, trên thực tế thì chị em đa phần là chung thủy và thiết tha hơn.

    (ST/TH)


    Nhắn tin cho tác giả
    Nguyễn Tuấn Anh @ 20:51 02/08/2017
    Số lượt xem: 2147
    Số lượt thích: 2 người (Nguyễn Tuấn Anh, Hoàng Mai)
     
    Gửi ý kiến